Mụn cóc ở tay và lòng bàn chân: lây thế nào, vì sao không tự đốt, khi nào đi khám

Mụn cóc là những nốt sần do một nhóm virus gây u nhú ở người lây vào lớp ngoài của da, thường qua tiếp xúc trực tiếp hoặc qua bề mặt ẩm, và dễ bám vào chỗ da có vết xước nhỏ. Ở tay, mụn cóc thường là nốt sần sùi, cứng, màu da hoặc xám nâu. Ở lòng bàn chân, nó bị ép phẳng do trọng lượng cơ thể, có lớp da dày phủ ngoài và có thể đau khi đi. Mụn cóc hay gặp ở trẻ em và người trẻ, phần lớn lành tính.

Nhiều mụn cóc tự lặn sau nhiều tháng tới vài năm khi cơ thể nhận ra virus, nhưng trong thời gian đó chúng có thể lây sang chỗ khác và sang người khác. Bài này giải thích cách virus lây, vì sao các mẹo tự đốt, tự cắt lại dễ gây hại, cách phòng lây trong gia đình, và khi nào nên để bác sĩ xem. Việc chọn cách điều trị là việc của bác sĩ.

Mụn cóc hình thành và lây như thế nào

Virus gây mụn cóc chỉ sống ở lớp tế bào da. Khi bám được qua một vết xước rất nhỏ, chúng khiến tế bào da ở đó tăng sinh nhanh, tạo thành nốt sần. Quá trình này chậm: từ lúc nhiễm tới khi thấy nốt mụn có thể mất nhiều tuần đến vài tháng, nên người bị thường không nhớ đã lây từ đâu.

Virus lây qua tiếp xúc trực tiếp với mụn cóc, kể cả mụn của chính mình, và qua đồ vật hoặc bề mặt có virus, nhất là nơi ẩm như sàn nhà tắm, phòng thay đồ. Da ẩm lâu, da có vết nứt, xước hay gặm da quanh móng làm virus dễ vào hơn. Trẻ em hay bị vì da hay trầy, chơi đùa tiếp xúc nhiều và hệ miễn dịch chưa từng gặp nhiều loại virus này.

Không phải ai tiếp xúc cũng bị: mỗi người có mức độ đáp ứng miễn dịch khác nhau với virus. Người đang dùng thuốc làm giảm miễn dịch hoặc có bệnh làm suy giảm miễn dịch có thể bị nhiều mụn cóc hơn, lâu khỏi hơn, và nên được bác sĩ theo dõi.

Một người đã có mụn cóc cũng có thể tự lây sang chỗ khác trên chính cơ thể mình: mụn ở ngón tay lan sang ngón bên cạnh khi hai ngón cọ vào nhau, mụn ở bàn chân lan theo vết chà của đá bọt. Đây là lý do việc không cạy, không chà mạnh lên mụn quan trọng ngang với việc không dùng chung đồ.

Các dạng mụn cóc hay gặp ở tay chân

Mụn cóc ở những vị trí khác nhau trông khác nhau. Bảng dưới mô tả các dạng thường được nhắc tới, để người đọc biết khi nào nên nghĩ tới mụn cóc và đi khám cho chắc, không dùng để tự chẩn đoán:

Những chấm đen trong mụn cóc là các mạch máu nhỏ bị tắc, không phải hạt giống hay rễ như nhiều người vẫn nghĩ. Mụn cóc cũng không có rễ ăn sâu vào thịt, đó là lý do không cần và không nên đào bới.

Vì sao không nên tự đốt, tự cắt hay đắp mẹo dân gian

Đốt bằng hương, que nóng, axit tự pha gây bỏng. Da quanh mụn cũng bị bỏng, có thể nhiễm trùng và để lại sẹo, trong khi virus ở rìa mụn vẫn còn. Sẹo ở lòng bàn chân hay đầu ngón tay còn có thể đau lâu hơn cả mụn cóc.

Cắt, cạo, cắn mụn làm virus lan. Máu và mảnh da từ mụn mang virus, bôi sang vùng da xung quanh, sang các ngón khác. Người cắn mụn cóc ở tay có thể lây lên môi.

Đắp tỏi, lá, vôi, chanh dễ gây bỏng hoá chất. Những thứ này có tính kích ứng mạnh, khi đắp kín lâu dễ làm phồng rộp, loét da, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Sản phẩm bán sẵn cần hỏi dược sĩ trước. Một số sản phẩm không cần đơn có thể được dùng cho mụn cóc thông thường ở người lớn khoẻ mạnh, nhưng không phù hợp với mặt, vùng sinh dục, trẻ nhỏ, người đái tháo đường hay tuần hoàn kém. Đọc kỹ hướng dẫn và hỏi dược sĩ, không tự dùng cho trẻ.

Phòng lây trong nhà và phòng lan sang chỗ khác

Khi một người trong nhà có mụn cóc, những thói quen sau giúp giảm lây cho người khác và lan sang chỗ khác trên chính người đó:

• Không chạm, cạy, cắn, cạo mụn cóc; rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào.
• Che mụn cóc ở tay bằng băng dán khi chơi thể thao, khi làm việc tiếp xúc nhiều.
• Không dùng chung khăn, bấm móng, dũa móng, đá bọt, dép với người có mụn cóc.
• Người có mụn cóc lòng bàn chân nên đi dép trong nhà tắm, mang tất riêng, không đi chân trần ở nơi công cộng ẩm; lau sàn nhà tắm và giặt thảm chùi chân thường xuyên.
• Giữ bàn chân khô, thay tất mỗi ngày; da ẩm lâu dễ bị virus bám.
• Bỏ thói quen cắn móng, gặm da quanh móng ở cả người lớn và trẻ em, vì đây là đường lây mụn cóc quanh móng.
• Dụng cụ chà chân, bấm móng dùng cho vùng có mụn cóc nên để riêng, không dùng cho vùng da lành.

Với trẻ nhỏ, việc dặn con không cạy mụn thường khó; cắt móng tay ngắn và che mụn bằng băng dán phù hợp cho trẻ có thể giúp bớt gãi.

Mụn cóc có tự khỏi không và vì sao điều trị đôi khi kéo dài

Ở trẻ em và người khoẻ mạnh, khá nhiều mụn cóc tự lặn mà không để lại sẹo sau một thời gian, vì hệ miễn dịch cuối cùng cũng nhận ra virus. Vì vậy với mụn nhỏ, không đau, không lan, ở chỗ không vướng víu, bác sĩ có khi khuyên theo dõi thay vì điều trị ngay. Đó không phải là bỏ mặc, mà là cân nhắc lợi hại của việc điều trị.

Khi cần điều trị, bác sĩ có nhiều cách, từ thuốc bôi làm bong lớp sừng, áp lạnh, tới các thủ thuật khác. Cách nào cũng nhằm loại bỏ mô bị nhiễm hoặc giúp cơ thể phản ứng với virus, và thường cần làm nhiều lần cách nhau một khoảng thời gian. Mụn cóc lòng bàn chân, mụn quanh móng và mụn ở người suy giảm miễn dịch thường cần lâu hơn.

Tái phát cũng khá thường gặp, vì virus có thể còn ở vùng da trông bình thường quanh mụn. Hiểu điều này giúp người bệnh kiên nhẫn theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì đổi hết cách này sang cách khác, hoặc chuyển sang tự đốt khi thấy lâu.

Mụn cóc ở trẻ em: cha mẹ nên làm gì

Mụn cóc ở trẻ thường làm cha mẹ lo hơn chính đứa trẻ. Phần lớn là lành tính và không ảnh hưởng tới sức khoẻ chung. Điều cha mẹ nên tránh nhất là tự xử lý bằng mẹo truyền miệng: trẻ có da mỏng, dễ bỏng hơn người lớn, và một vết bỏng ở đầu ngón tay có thể làm trẻ đau nhiều ngày.

Nên đưa trẻ đi khám nhi hoặc da liễu khi không chắc đó là mụn cóc, khi mụn mọc ở mặt, quanh móng, vùng sinh dục hậu môn, khi mụn lan nhanh, gây đau, hay khi trẻ hay cạy làm chảy máu. Trẻ có mụn cóc vẫn đi học bình thường; chỉ cần dạy con rửa tay, không cạy mụn, che mụn khi chơi đùa tiếp xúc nhiều.

Không nên để mụn cóc thành chuyện bạn bè trêu chọc. Cha mẹ có thể giải thích với con rằng đây là một nốt da do virus, nhiều bạn cũng bị, và sẽ đỡ dần, để con không xấu hổ hay cố cạy cho nhanh hết.

Theo dõi mụn cóc tại nhà trong lúc chờ

Dù đang chờ mụn tự lặn theo lời khuyên của bác sĩ hay đang chờ tới lịch khám, việc theo dõi có hệ thống giúp biết khi nào cần quay lại sớm hơn. Một cách đơn giản là chụp ảnh mụn cóc mỗi hai đến bốn tuần, cùng góc, cùng ánh sáng, đặt một vật quen thuộc cạnh để so kích thước. Nhìn lại loạt ảnh, người bệnh dễ thấy mụn đang nhỏ đi, giữ nguyên, hay lan ra thêm nốt mới, điều mà nhìn bằng mắt mỗi ngày khó nhận ra.

Ghi kèm vài dòng: mụn có đau không, có chảy máu khi va chạm không, có nốt mới ở đâu, đã dùng gì và trong bao lâu. Những thông tin này giúp bác sĩ quyết định nhanh hơn ở lần khám sau. Trong thời gian theo dõi, vẫn giữ các thói quen phòng lây: không cạy, che mụn khi cần, không dùng chung đồ chăm chân tay.

Mụn cóc lòng bàn chân gây đau khi đi có thể dùng miếng đệm hình vòng không có thuốc để giảm áp lực lên mụn, và chọn giày có đế êm. Nếu cơn đau làm đổi dáng đi, đau lan lên cổ chân, gối, nên đi khám sớm thay vì chờ.

Khi nào cần đi khám

Nên đi khám da liễu khi không chắc nốt trên da có phải là mụn cóc không; khi mụn ở mặt, vùng sinh dục hậu môn, quanh hoặc dưới móng; khi mụn đau, chảy máu, lan nhanh, nhiều nốt; khi đã dùng sản phẩm theo hướng dẫn của dược sĩ vài tuần mà không đỡ; hoặc khi mụn cóc làm khó đi lại, khó cầm nắm.

Người lớn, nhất là từ tuổi trung niên, có một nốt mới ở tay chân mà trước đây chưa có, nên đi khám chứ không tự cho là mụn cóc. Một số tổn thương da khác, trong đó có những tổn thương cần được loại trừ ung thư da, có thể trông sần sùi giống mụn cóc. Nốt thay đổi màu sắc, có nhiều màu, bờ không đều, lớn nhanh, loét hay chảy máu không lành là những dấu hiệu cần khám sớm. Vệt đen hoặc nốt sậm màu ở lòng bàn chân, dưới móng cũng cần được bác sĩ xem.

Người đái tháo đường, người có bệnh hoặc thuốc làm suy giảm miễn dịch nên để bác sĩ xử lý mụn cóc thay vì tự dùng sản phẩm. Đến cơ sở y tế trong ngày nếu chỗ mụn sau khi tự xử lý bị sưng, nóng, đỏ lan, chảy mủ hoặc kèm sốt.

Câu hỏi thường gặp

Mụn cóc có phải do sờ vào con cóc không?

Không. Tên gọi chỉ do hình dáng sần sùi giống da cóc. Mụn cóc do virus u nhú ở người gây ra và lây giữa người với người, qua tiếp xúc hoặc qua bề mặt có virus. Sờ vào con cóc không gây mụn cóc.

Mụn cóc có rễ không, có cần nhổ hết rễ không?

Mụn cóc không có rễ. Virus chỉ ở lớp ngoài của da. Các chấm đen bên trong là mạch máu nhỏ. Đào bới để lấy rễ chỉ làm tổn thương da, chảy máu và có thể làm virus lan sang chỗ khác.

Mụn cóc ở tay có lây sang mặt không?

Có thể, nếu hay chạm, cạy mụn rồi sờ lên mặt, hoặc cắn mụn. Nên rửa tay sau khi chạm vào mụn, tránh cạy cắn. Mụn cóc ở mặt cần bác sĩ xử lý, không tự dùng sản phẩm bôi cho tay chân lên mặt.

Đang có mụn cóc lòng bàn chân có đi bơi được không?

Thường vẫn có thể nếu che mụn bằng băng không thấm nước hoặc mang dép chuyên dụng khi đi quanh hồ, và không dùng chung khăn, dép. Nên hỏi bác sĩ nếu mụn đang được điều trị và da đang trợt.

Mụn cóc đã điều trị khỏi rồi sao lại mọc lại?

Virus có thể còn ở vùng da trông bình thường quanh chỗ cũ, hoặc người đó tiếp xúc lại với nguồn lây. Tái phát khá thường gặp. Nên tái khám khi mụn mọc lại thay vì tự xử lý bằng mẹo.

Mụn cóc có thành ung thư không?

Mụn cóc thông thường ở tay chân là lành tính. Điều cần chú ý là một số tổn thương khác có thể trông giống mụn cóc, nên nốt mới ở người lớn, nốt đổi màu, lớn nhanh, loét không lành cần được bác sĩ khám để biết chắc.