Tê bì, châm chích hoặc cảm giác kiến bò ở các ngón tay khá thường gặp khi mang thai, nhất là ở ba tháng cuối và vào ban đêm hoặc sáng sớm. Một nguyên nhân hay được nhắc đến là cơ thể giữ nước làm các mô ở cổ tay sưng nhẹ, chèn ép dây thần kinh giữa đi qua ống cổ tay, gây ra hội chứng ống cổ tay. Với nhiều người, triệu chứng giảm dần sau khi sinh.
Tuy vậy, tê tay có thể có nhiều nguyên nhân khác, và một số kiểu tê là dấu hiệu cần khám ngay: tê hoặc yếu đột ngột một bên tay chân kèm méo miệng, nói khó (nghi đột quỵ, gọi 115), hay tay sưng đột ngột kèm đau đầu, nhìn mờ (cần báo bác sĩ sản ngay). Bài viết giải thích các kiểu tê thường gặp, cách giảm khó chịu an toàn trong thai kỳ và khi nào cần đi khám. Bài không chẩn đoán và không thay lời khuyên của bác sĩ đang theo dõi thai.
Vì sao bà bầu hay bị tê tay
Ở cổ tay có một đường hầm hẹp gọi là ống cổ tay, nơi dây thần kinh giữa và các gân gấp ngón tay cùng đi qua. Dây thần kinh giữa chi phối cảm giác ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út. Khi mang thai, cơ thể giữ thêm nước, các mô trong ống cổ tay có thể sưng nhẹ, làm ống chật hơn và dây thần kinh bị chèn ép. Kết quả là cảm giác tê, châm chích, đôi khi đau, ở các ngón kể trên.
Tình trạng này hay xuất hiện hoặc rõ hơn ở nửa sau thai kỳ, khi phù nhiều hơn, và thường ở cả hai tay, dù một bên có thể nặng hơn. Tê thường tăng về đêm, vì khi ngủ cổ tay hay gập lại và dịch dồn về tay khi nằm lâu một tư thế. Nhiều bà bầu tỉnh dậy với bàn tay tê cứng, phải vẩy tay một lúc mới đỡ.
Không phải bà bầu nào cũng bị, và mức độ rất khác nhau: có người chỉ thấy hơi tê vài phút khi mới ngủ dậy, có người tê nhiều đến mất ngủ, cầm đũa khó khăn. Người đã từng có triệu chứng ở cổ tay trước khi mang thai, hoặc làm công việc dùng cổ tay lặp lại nhiều, có thể dễ thấy rõ hơn.
Ngoài ống cổ tay, tê tay khi mang thai còn có thể liên quan đến tư thế ngủ đè lên tay, tư thế cổ vai khi làm việc, hoặc những tình trạng khác mà bác sĩ cần khám mới phân biệt được. Vì vậy không nên tự gắn tên bệnh cho triệu chứng của mình.
Kiểu tê thường được mô tả
Các tài liệu sản khoa và thần kinh mô tả kiểu tê do chèn ép ở ống cổ tay khi mang thai với những đặc điểm sau. Có những đặc điểm này không có nghĩa chắc chắn là ống cổ tay, nhưng giúp bạn mô tả cho bác sĩ rõ hơn:
- Tê, châm chích, kiến bò ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa; ngón út thường ít bị.
- Tăng về đêm hoặc lúc mới ngủ dậy; đỡ khi vẩy tay, thả tay xuống, cử động ngón.
- Tăng khi làm những việc giữ cổ tay gập lâu: cầm điện thoại, gõ phím, đọc sách, lái xe, nấu nướng.
- Có thể kèm đau âm ỉ ở cổ tay, lan lên cẳng tay.
- Đôi khi cảm thấy tay vụng hơn, khó cài cúc áo, dễ làm rơi đồ nhỏ.
- Thường ở cả hai tay, một bên có thể nặng hơn.
Nếu tê ở ngón út và cạnh ngoài bàn tay, tê lan khắp cả cánh tay, tê kèm đau cổ lan xuống, hoặc tê kèm yếu rõ, có thể không phải chèn ép ở ống cổ tay và cần được bác sĩ khám.
Giảm khó chịu hằng ngày: những việc an toàn
Với tê tay kiểu thường gặp, những thay đổi sau thường được khuyên trong thai kỳ. Đây là chăm sóc thông thường, không phải điều trị; nếu bác sĩ có hướng dẫn khác, làm theo bác sĩ:
- Giữ cổ tay ở tư thế thẳng, trung tính khi làm việc, khi cầm điện thoại, khi ngủ; tránh gập cổ tay lâu.
- Nghỉ ngắn thường xuyên khi làm việc bằng tay lặp lại; thả lỏng tay, nhẹ nhàng co duỗi ngón tay, xoay cổ tay chậm, dừng nếu thấy đau.
- Khi ngủ, tránh nằm đè lên tay hoặc kê tay dưới gối, dưới đầu; có thể kê tay lên một chiếc gối mỏng bên cạnh.
- Khi thức dậy tê, vẩy nhẹ tay, thả tay xuống thấp hơn tim một lúc, co duỗi ngón.
- Giảm các việc cầm nắm chặt, vặn mạnh trong thời gian này; nhờ người nhà làm giúp việc xách nặng, vắt khăn, cầm dao lâu.
- Chườm mát nhẹ lên cổ tay qua khăn có thể làm dễ chịu với một số người; tránh chườm quá lạnh, quá lâu.
- Hỏi bác sĩ sản hoặc bác sĩ chuyên khoa về các dụng cụ hỗ trợ như nẹp cổ tay ban đêm, nếu triệu chứng làm mất ngủ.
Không tự dùng thuốc giảm đau, thuốc bôi, vitamin hay thực phẩm chức năng “bổ thần kinh” khi mang thai mà chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Không đi bấm huyệt, nắn bóp mạnh cổ tay ở nơi không có chuyên môn.
Phù tay, nhẫn chật và chuyện tháo nhẫn
Tê tay khi mang thai thường đi kèm phù tay: ngón tay mập hơn, nhẫn bắt đầu chật, buổi sáng nắm tay thấy căng. Phù nhẹ tăng dần là chuyện thường gặp, nhưng một chiếc nhẫn chật có thể làm ngón tay sưng thêm và khó tháo ra khi phù tăng.
Lời khuyên thực tế là tháo nhẫn sớm, khi còn tháo được dễ dàng, cất lại hoặc đeo tạm vào dây chuyền nếu muốn giữ bên mình. Nếu nhẫn đã kẹt, ngón tay sưng, đổi màu tím tái, lạnh hay đau tăng, cần đến cơ sở y tế để được tháo an toàn, không cố kéo mạnh.
Khác với phù tay tăng dần, phù tay và mặt xuất hiện đột ngột, nhất là kèm đau đầu, nhìn mờ, đau vùng trên bụng, có thể là dấu hiệu tiền sản giật. Khi đó không chờ tháo nhẫn hay theo dõi thêm; báo bác sĩ sản và đi khám ngay.
Tê tay khi làm việc và chăm con lớn
Nhiều bà bầu vẫn đi làm đến những tuần cuối, và nhiều người đã có con nhỏ cần bế ẵm. Với công việc văn phòng, sắp xếp bàn phím, chuột sao cho cổ tay thẳng, khuỷu tay gần thân, có chỗ tựa cẳng tay; nghỉ ngắn sau mỗi khoảng thời gian làm việc liên tục. Với công việc tay chân lặp lại như may, đóng gói, thu ngân, có thể đề nghị được luân phiên công đoạn hoặc nghỉ ngắn thường xuyên hơn.
Khi bế con lớn, dùng cả cẳng tay và thân người để đỡ trẻ, không dồn sức vào cổ tay và ngón cái; ngồi xuống để trẻ trèo vào lòng thay vì nhấc trẻ từ dưới đất lên. Nếu có thể, người nhà nhận bớt việc bế ẵm trong những tháng cuối.
Điện thoại là thủ phạm hay bị bỏ qua: cầm điện thoại bằng một tay, cổ tay gập, ngón cái lướt liên tục hàng giờ. Đặt điện thoại lên bàn, dùng hai tay, hoặc nghe bằng loa ngoài giúp cổ tay được nghỉ.
Sau sinh: tê tay có tự hết không
Với nhiều người, tê tay do ống cổ tay trong thai kỳ giảm dần sau khi sinh, khi lượng nước giữ lại trong cơ thể giảm. Thời gian khác nhau ở từng người, có người đỡ trong vài tuần, có người lâu hơn. Một số người vẫn còn triệu chứng kéo dài và cần được khám, đánh giá thêm.
Giai đoạn sau sinh lại có thêm những việc dùng nhiều cổ tay: bế con, cho bú, thay tã, tắm cho con. Một số mẹ chuyển từ tê sang đau ở phía ngón cái của cổ tay khi bế con; đây có thể là một tình trạng khác ở gân, cũng cần được bác sĩ đánh giá. Cách bế con giữ cổ tay thẳng và dùng gối đỡ khi cho bú giúp giảm tải cho cổ tay.
Nếu sau sinh tê tay không giảm, tăng lên, hoặc tay yếu dần, nên đi khám thay vì nghĩ “rồi sẽ hết”. Khám sớm giúp bác sĩ có nhiều lựa chọn hơn. Mẹ đang cho con bú nên nói rõ điều này khi đi khám.
Đi khám: bác sĩ thường hỏi và khám gì
Khi bạn kể về tê tay, bác sĩ sản có thể tự đánh giá hoặc giới thiệu sang bác sĩ thần kinh, cơ xương khớp. Bác sĩ thường hỏi: tê ở những ngón nào, một hay hai tay, tê vào lúc nào trong ngày, việc gì làm tăng hay giảm, có đau cổ, đau vai không, có yếu tay, làm rơi đồ không, và trước khi mang thai đã từng bị chưa. Bác sĩ cũng sẽ hỏi về huyết áp, phù, đau đầu để loại trừ những vấn đề khác của thai kỳ.
Phần khám thường gồm nhìn bàn tay, so sánh cơ ở gốc ngón cái hai bên, kiểm tra cảm giác ở từng ngón, sức cầm nắm, và vài nghiệm pháp đơn giản ở cổ tay. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể đề nghị đo dẫn truyền thần kinh để đánh giá mức độ chèn ép; quyết định này tùy triệu chứng và thời điểm thai kỳ.
Ghi lại trước vài ngày: giờ nào tê nhiều, ngón nào tê, đã thử cách gì thấy đỡ. Những ghi chép ngắn này giúp buổi khám nhanh và chính xác hơn, nhất là khi lịch khám thai thường đông.
Khi nào cần báo bác sĩ hoặc gọi 115
Nên báo bác sĩ sản trong lần khám thai khi tê tay làm mất ngủ, ảnh hưởng sinh hoạt, hoặc kéo dài. Cần đi khám ngay hoặc gọi 115 khi có:
- Tê hoặc yếu đột ngột một bên mặt, tay, chân; méo miệng; nói khó; nhìn mờ một bên; chóng mặt, mất thăng bằng đột ngột: gọi 115 ngay, ghi nhớ thời điểm bắt đầu.
- Tay, mặt sưng đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ, thấy đốm sáng, đau vùng trên bụng: báo bác sĩ sản và đi khám ngay.
- Tay yếu rõ, hay làm rơi đồ, cơ ở gốc ngón cái teo nhỏ đi, tê liên tục không lúc nào đỡ.
- Tê kèm đau cổ dữ dội lan xuống tay, hoặc tê sau một chấn thương.
- Ngón tay bị nhẫn kẹt, tím tái, lạnh, đau tăng.
- Một bên cánh tay hoặc chân sưng, đau, nóng, đỏ, hoặc khó thở, đau ngực.
Khi đi khám, nói rõ tuần thai, các triệu chứng, thời điểm tê nhiều nhất, công việc đang làm, và các thuốc, vitamin đang dùng. Mang theo sổ khám thai.
Câu hỏi thường gặp
Tê tay khi mang thai có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Tê tay do chèn ép ở ống cổ tay là vấn đề ở tay của người mẹ, bản thân nó không được biết là gây hại cho thai. Tuy vậy tê tay kèm phù mặt, đau đầu, nhìn mờ có thể liên quan đến tình trạng cần khám ngay, nên không chủ quan với các triệu chứng đi kèm.
Bà bầu bị tê tay có nên uống vitamin B không?
Không nên tự uống vitamin hay thuốc bổ thần kinh khi mang thai mà chưa hỏi bác sĩ. Bà bầu thường đã được kê vitamin tổng hợp cho thai kỳ; thêm thuốc khác có thể chồng chéo. Hãy hỏi bác sĩ sản về triệu chứng của mình.
Tê tay khi mang thai có cần phẫu thuật không?
Trong thai kỳ, các biện pháp đơn giản thường được ưu tiên vì nhiều người đỡ dần sau sinh. Quyết định có can thiệp gì hay không, vào lúc nào, là của bác sĩ chuyên khoa dựa trên mức độ triệu chứng và kết quả khám. Không tự lo trước khi được khám.
Bà bầu bị tê tay có nên đi bấm huyệt, massage không?
Xoa nhẹ bàn tay có thể làm dễ chịu, nhưng không nên bấm huyệt, nắn bóp mạnh cổ tay hay đi massage ở nơi không biết rõ chuyên môn khi đang mang thai. Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ liệu pháp nào.
Tê tay một bên khi mang thai có đáng lo không?
Tê do ống cổ tay có thể chỉ ở một bên hoặc một bên nặng hơn. Nhưng tê hoặc yếu xuất hiện đột ngột ở một bên mặt, tay, chân, kèm méo miệng, nói khó là dấu hiệu cấp cứu, cần gọi 115 ngay. Khi không chắc, hãy đi khám.
Tê tay khi mang thai bao lâu thì hết?
Với nhiều người, tê tay giảm dần sau khi sinh, nhưng thời gian khác nhau giữa từng người, có người vài tuần, có người lâu hơn. Nếu sau sinh tê không giảm, tăng lên, hoặc tay yếu dần, nên đi khám để được đánh giá thêm.