Đi giày cao gót thường xuyên dồn phần lớn trọng lượng cơ thể lên mũi bàn chân, ép các ngón vào phần mũi giày hẹp, làm bắp chân và gân gót quen ở tư thế co ngắn, đồng thời khiến cổ chân kém vững hơn. Hệ quả thường gặp là đau lòng bàn chân phía trước, đau ngón, chai sạn, mỏi bắp chân và dễ lật cổ chân.
Điều đó không có nghĩa là phải bỏ hẳn giày cao gót. Với nhiều người, đó là yêu cầu công việc hoặc lựa chọn cá nhân. Bài viết giải thích ảnh hưởng ở góc sức khoẻ, cách chọn và đi giày cao gót bớt hại, vài động tác giãn nhẹ sau một ngày dài, và những dấu hiệu nên đi khám.
Chuyện gì xảy ra với bàn chân khi gót được nâng lên
Khi đứng chân trần, trọng lượng cơ thể chia cho gót và mũi bàn chân. Gót càng cao, trọng tâm càng dịch về phía trước, phần đệm dưới các đầu xương bàn chân — vùng ngay sau các ngón — phải gánh nhiều hơn. Lớp đệm ở đây mỏng hơn đệm gót nhiều, nên đứng lâu là đau, nóng rát, sinh chai.
Cùng lúc, mũi giày cao gót thường thon nhọn. Trọng lượng đẩy bàn chân trượt xuống phía trước, ép các ngón vào khoảng hẹp. Ngón cái bị đẩy lệch về phía các ngón khác, ngón út bị ép từ bên ngoài, móng chân bị tì vào mũi giày. Với người có sẵn cấu trúc bàn chân dễ vẹo ngón cái, giày mũi hẹp làm tình trạng nặng hơn và đau hơn.
Ở phía sau, gót nâng lên khiến bắp chân và gân gót ở tư thế co ngắn suốt nhiều giờ. Đi lâu ngày, một số người thấy khó chịu khi chuyển sang giày đế bằng, vì gân và cơ đã quen ngắn. Cổ chân trên gót cao cũng giống đứng trên một điểm nhỏ — chỉ cần bước hụt, mặt đường không phẳng là dễ lật.
Những vấn đề sức khoẻ hay gặp ở người đi giày cao gót nhiều
Đau lòng bàn chân phía trước. Nóng rát, đau nhói ở vùng gốc ngón khi đứng, đỡ khi cởi giày. Đây là phàn nàn phổ biến nhất.
Chai, mắt cá ở lòng bàn chân và ngón. Da dày lên ở chỗ chịu ép nhiều; nếu cục chai có nhân, đi lại có thể đau như dẫm sỏi.
Ngón chân cái vẹo và đau khớp ngón cái. Giày mũi hẹp không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng làm đau và viêm vùng khớp bị lệch.
Đau dây thần kinh giữa các ngón. Một số người thấy tê, rát, như có hòn sỏi giữa ngón ba và ngón bốn, tăng khi đi giày chật — cần bác sĩ khám.
Mỏi bắp chân, căng gân gót. Do cơ và gân quen ở tư thế ngắn; có người đau gót khi đổi sang giày bệt đột ngột.
Lật cổ chân. Gót nhọn, mặt tiếp đất nhỏ, đường phố nhiều ổ gà khiến cổ chân dễ bị trẹo.
Đau gối, đau lưng. Tư thế thay đổi khi đi gót cao có thể làm một số người mỏi gối, mỏi lưng; mức độ khác nhau ở mỗi người.
Chọn và đi giày cao gót sao cho bớt hại
Không có đôi cao gót nào "tốt cho chân" như giày đế bằng vừa vặn, nhưng có những đôi ít hại hơn hẳn những đôi khác. Bảng dưới so sánh các đặc điểm nên ưu tiên.
| Đặc điểm | Ít hại hơn | Hại hơn |
|---|---|---|
| Chiều cao gót | Gót thấp đến vừa | Gót rất cao, đặc biệt khi đứng cả ngày |
| Kiểu gót | Gót vuông, gót to, đế xuồng | Gót nhọn nhỏ |
| Mũi giày | Mũi tròn hoặc vuông, đủ chỗ cho ngón cử động | Mũi nhọn, ép ngón |
| Giữ chân | Có quai cổ chân hoặc quai ngang mu bàn chân | Không quai, chân trượt về phía trước |
| Lót trong | Có đệm ở mũi bàn chân | Lót cứng, trơn |
| Thời gian mang | Mang khi cần, thay giày bệt khi di chuyển | Mang từ sáng đến tối, kể cả lúc đi bộ xa |
Mẹo thực tế: để một đôi giày đế bằng êm ở chỗ làm hoặc trong túi, mang cao gót cho phần việc thật sự cần, đổi giày khi đi bộ, lái xe, đứng chờ lâu. Mua giày vào buổi chiều, khi chân đã nở, và thử đi vài vòng trên nền cứng trước khi quyết định.
Nếu không bắt buộc, luân phiên các ngày đi giày cao và giày thấp giúp bắp chân, gân gót không bị "đóng khung" ở một tư thế.
Vài động tác giãn nhẹ sau một ngày đi giày cao gót
Những động tác dưới đây là vận động nhẹ mức phổ thông, giúp bàn chân và bắp chân dễ chịu hơn sau một ngày dài. Không phải bài tập điều trị. Làm chậm, trong phạm vi không đau; đau tăng thì dừng.
- Xoè và co ngón chân: ngồi trên ghế, đặt bàn chân trên sàn, xoè rộng các ngón rồi thả, sau đó co các ngón như muốn nắm lấy sàn. Lặp vài lần.
- Xoay cổ chân: nhấc nhẹ một chân khỏi sàn, xoay cổ chân chậm theo vòng tròn hai chiều, rồi đổi chân.
- Giãn bắp chân với tường: đứng chống tay vào tường, một chân lùi ra sau, gót chạm đất, gối thẳng, nghiêng người tới khi thấy căng vừa ở bắp chân. Giữ vài nhịp thở rồi đổi bên.
- Kéo ngón chân về phía người: ngồi, vòng một chiếc khăn qua lòng bàn chân, kéo nhẹ để mũi chân hướng về phía người, cảm nhận căng nhẹ dưới lòng bàn chân.
- Lăn lòng bàn chân: lăn lòng bàn chân chậm trên một chai nước hoặc ống tròn, lực vừa phải.
- Kê chân lên cao một lúc khi nằm nghỉ nếu chân hơi phù cuối ngày.
Người đang có chấn thương cổ chân, vừa phẫu thuật bàn chân hoặc đang sưng đau nhiều nên hỏi bác sĩ hay kỹ thuật viên phục hồi chức năng trước khi làm.
Những hiểu lầm hay gặp về giày cao gót
"Đi quen rồi thì không sao." Cảm giác quen không có nghĩa là bàn chân không chịu áp lực. Nhiều người chỉ nhận ra khi đã có chai sâu, ngón cái lệch hay đau mũi chân dai dẳng.
"Giày đắt tiền thì không hại chân." Giá tiền nói lên chất liệu và thương hiệu, không nói lên chiều cao gót hay độ rộng mũi giày. Một đôi đắt tiền gót nhọn mười phân vẫn dồn lực về mũi chân y như đôi rẻ cùng kiểu.
"Đế xuồng thì hoàn toàn an toàn." Đế xuồng vững hơn gót nhọn vì mặt tiếp đất rộng, nhưng nếu cao thì vẫn dồn lực về phía trước. Đế xuồng quá cứng, không gập được ở mũi, còn làm dáng đi gượng.
"Đau chân là do giày mới, đi vài hôm sẽ giãn." Da giày có thể mềm ra, nhưng mũi giày hẹp không rộng thêm đủ cho ngón. Giày làm đau ngay khi thử ở cửa hàng thường sẽ tiếp tục làm đau.
"Chỉ người lớn tuổi mới bị ảnh hưởng." Thanh thiếu niên đi giày cao gót thường xuyên, khi xương và dáng đi đang hoàn thiện, cũng có thể gặp đau mũi chân, lật cổ chân. Với các em, giày thấp vững vẫn là lựa chọn hằng ngày hợp lý hơn.
Khi công việc bắt buộc đi giày cao gót
Nhiều ngành nghề có quy định đồng phục với giày có gót: lễ tân, tiếp viên, nhân viên bán hàng, nhân viên ngân hàng, người dẫn chương trình. Ở đây, câu hỏi thực tế không phải "có đi hay không" mà là "đi thế nào cho đỡ". Bạn có thể hỏi bộ phận nhân sự xem quy định có cho phép gót thấp hơn, gót vuông, hay đổi giày khi không tiếp khách không. Nhiều nơi sẵn sàng điều chỉnh khi nhân viên nêu lý do sức khoẻ cụ thể.
Hãy chia ngày làm việc thành các đoạn: phần đứng quầy, phần đi lại, phần ngồi. Phần nào không bắt buộc cao gót thì đổi sang giày êm. Mỗi khi có thể, ngồi xuống vài phút, rút gót ra khỏi giày, cử động ngón và cổ chân. Những quãng nghỉ ngắn như vậy cộng lại giúp giảm đáng kể thời gian mũi bàn chân chịu ép liên tục.
Nếu đã có đau mũi bàn chân, ngón cái vẹo hoặc tê giữa các ngón, hãy đi khám và xin ý kiến bác sĩ bằng văn bản khi cần trao đổi với nơi làm việc. Một lời khuyên y tế rõ ràng thường giúp việc điều chỉnh đồng phục dễ được chấp nhận hơn.
Chăm bàn chân sau một ngày dài trên giày cao gót
Cởi giày ra, việc đầu tiên nên làm là nhìn bàn chân. Những chỗ đỏ ở mu ngón, ở khớp ngón cái, ở mép ngón út và ở gót sau là nơi giày cọ ép nhiều nhất. Đỏ nhẹ rồi nhạt dần sau một lúc là bình thường; phồng rộp, trầy da cần được giữ sạch, che bằng băng gạc sạch, và đôi giày gây ra nó nên được nghỉ vài hôm.
Rửa chân bằng nước sạch và xà phòng dịu, lau khô kỹ kẽ ngón — kẽ ẩm sau một ngày bí trong giày kín là môi trường thuận lợi cho nấm. Bôi kem dưỡng ẩm thông thường lên vùng da khô ở gót, tránh bôi vào kẽ ngón. Nếu có chai, đừng tự cắt gọt sâu bằng dao lam; chai dày gây đau nên được nhân viên y tế xem.
Móng chân cũng chịu ép khi đi giày mũi hẹp. Cắt móng thẳng ngang, không cắt sâu vào khoé, giúp giảm nguy cơ móng quặp. Móng bầm đen sau một ngày đi nhiều, khoé móng sưng đỏ hay chảy mủ là lý do để nghỉ giày cao gót và đi khám, không nên tự nặn hay khoét.
Khi nào cần đi khám
Khó chịu nhẹ sau một ngày đi giày cao gót, đỡ khi cởi giày và nghỉ ngơi, thường không đáng lo. Nên đi khám khi:
- Đau mũi bàn chân hoặc ngón kéo dài cả khi đã đổi giày bệt vài tuần.
- Tê, rát, cảm giác như điện giật giữa các ngón, tăng khi đi giày.
- Ngón cái lệch dần, khớp ngón cái sưng đỏ, đau làm khó chọn giày.
- Lật cổ chân rồi sưng nhiều, bầm tím, không chịu lực được hoặc cổ chân biến dạng.
- Có vết phồng rộp, vết loét do giày cọ không lành, nhất là ở người đái tháo đường.
- Móng chân đổi màu, dày lên, hoặc đau sưng ở khoé móng do bị ép.
Khi đi khám, hãy mang theo đôi giày bạn đi nhiều nhất ở chỗ làm. Bác sĩ nhìn độ rộng mũi giày, chiều cao gót và chỗ mòn ở đế sẽ hiểu rõ hơn bàn chân bạn đang chịu lực ra sao, từ đó tư vấn điều chỉnh sát với công việc thật của bạn.
Gọi 115 khi có dấu hiệu nguy hiểm toàn thân: một bên chân sưng to, đau, nóng kèm khó thở hoặc đau ngực; bàn chân lạnh tái tím đột ngột; tê yếu đột ngột một bên tay chân kèm méo miệng, nói khó.
Câu hỏi thường gặp
Gót bao nhiêu phân thì được coi là an toàn?
Không có con số an toàn chung cho mọi người. Nhìn chung gót càng thấp, càng to thì áp lực lên mũi bàn chân càng ít. Thời gian mang mỗi ngày cũng quan trọng không kém chiều cao gót. Người đã có đau chân nên hỏi bác sĩ cho trường hợp của mình.
Đi giày cao gót có làm ngón chân cái bị vẹo không?
Ngón chân cái vẹo có yếu tố cấu trúc bàn chân và di truyền. Giày mũi hẹp, gót cao không phải nguyên nhân duy nhất nhưng có thể làm tình trạng tiến triển và đau hơn ở người có sẵn yếu tố đó. Giày mũi rộng giúp giảm đau.
Miếng lót silicon cho giày cao gót có tác dụng không?
Miếng lót đệm mũi bàn chân hoặc đệm gót có thể làm một số người đỡ khó chịu và chân bớt trượt về phía trước. Nó không thay đổi cấu trúc bàn chân. Lót làm giày chật hơn thì lại phản tác dụng.
Đổi hẳn sang giày đế bằng có tốt hơn không?
Với người đi cao gót nhiều năm, đổi đột ngột sang giày bệt hoàn toàn có thể làm căng bắp chân và gân gót. Nên giảm chiều cao gót từ từ, chọn giày có gót thấp và đệm tốt, kết hợp giãn bắp chân nhẹ.
Mang thai có nên đi giày cao gót không?
Khi mang thai, trọng tâm cơ thể thay đổi, dây chằng lỏng hơn và chân dễ phù, nên nguy cơ trượt ngã tăng. Nhiều nhân viên y tế khuyên ưu tiên giày thấp, vững, chống trơn trong thai kỳ; hãy hỏi bác sĩ sản khoa nếu công việc bắt buộc.
Đau chân sau khi đi cao gót có nên xoa dầu nóng không?
Xoa bóp nhẹ có thể thấy dễ chịu, nhưng dầu nóng không giải quyết được áp lực dồn lên mũi bàn chân và có thể gây kích ứng da. Cởi giày, kê chân, giãn nhẹ, chườm mát thường là đủ cho mỏi thông thường.