Đau ở gốc ngón cái, mặt cổ tay phía ngón cái, hay mỏi cả bàn tay sau khi dùng điện thoại nhiều thường do ngón cái phải vươn, gập và chạm liên tục trên màn hình trong khi cùng bàn tay đó vẫn phải giữ máy, và cổ tay bị gập trong tư thế cố định hàng giờ. Cách giảm chủ yếu nằm ở việc đổi cách cầm máy, đặt máy lên một điểm tựa, chia thao tác cho hai tay, dùng giọng nói khi có thể, và cho tay những quãng nghỉ.
Điện thoại khác máy tính ở chỗ ta dùng nó ở mọi nơi, mọi tư thế, nhiều lần ngắn trong ngày, nên tổng thời gian thường lớn hơn mình nghĩ. Bài này đi qua cơ chế, những thói quen cầm máy hay gây mỏi, cách sắp xếp lại, chuyện tê ngón út khi áp máy lên tai lâu, và dấu hiệu nên đi khám.
Ngón cái làm việc vất vả thế nào khi dùng điện thoại
Ngón cái là ngón linh hoạt nhất của bàn tay, nhưng nó được thiết kế chủ yếu để đối chiếu với các ngón khác khi cầm nắm, không phải để vươn qua lại trên một mặt phẳng rộng hàng giờ. Khi cầm điện thoại bằng một tay và lướt bằng ngón cái của chính tay đó, ngón cái phải duỗi xa để chạm tới góc màn hình bên kia, gập lại để chạm phần gần, trong khi các ngón còn lại và lòng bàn tay vẫn gồng giữ máy.
Các gân điều khiển ngón cái chạy qua một đường hầm hẹp ở mặt cổ tay phía ngón cái. Duỗi và dạng ngón cái lặp lại, nhất là khi cổ tay lệch về phía ngón út, làm gân ma sát nhiều trong đường hầm này. Một số người dùng điện thoại nhiều mô tả đau đúng ở vùng này, tăng khi cử động ngón cái hay vặn cổ tay. Các nghiên cứu về mối liên quan trực tiếp giữa dùng điện thoại và các bệnh gân cụ thể còn chưa thống nhất, nhưng tư thế và sự lặp lại là những yếu tố được chấp nhận rộng rãi là có thể gây quá tải.
Màn hình ngày càng lớn và máy ngày càng nặng làm việc cầm một tay khó hơn. Nhiều người dùng ngón út đỡ đáy máy rất lâu, hay để máy tì lên cạnh ngón út, rồi thấy mỏi hay hằn đỏ ở đó. Đây thường là dấu hiệu cách cầm đang dồn lực vào một điểm nhỏ.
Cách cầm và đặt máy cho tay đỡ mỏi
Hai tay khi nhắn tin dài. Cầm máy bằng hai tay và gõ bằng hai ngón cái, mỗi ngón chỉ phụ trách nửa màn hình, nên không phải vươn xa. Hoặc một tay cầm, ngón trỏ tay kia gõ.
Đặt máy lên điểm tựa. Khi đọc tin, xem video, đặt máy lên bàn, lên giá đỡ hay gối, thay vì giữ trên tay. Cẳng tay tì lên bàn hay tay vịn ghế giúp cổ tay không phải đỡ cả trọng lượng máy.
Đổi tay thường xuyên. Lướt bằng tay trái một lúc, tay phải một lúc; xen kẽ giúp chia tải cho hai bàn tay.
Giảm độ vươn của ngón cái. Nhiều máy có chế độ thu nhỏ màn hình hay bàn phím một tay; đặt các ứng dụng hay dùng ở vùng ngón cái chạm tới dễ.
Dùng giọng nói khi có thể. Nhắn tin bằng giọng nói, gọi thoại thay vì gõ những đoạn dài.
Nằm thì đặt máy, đừng giơ máy. Nếu thích xem điện thoại khi nằm, nằm nghiêng và đặt máy trên gối, hoặc kê gối dưới cẳng tay để máy tựa lên, thay vì giơ hai tay lên trên mặt. Tay giơ lên cao giữ máy là tư thế khiến vai, khuỷu, cổ tay cùng gồng.
Ốp lưng có độ bám, nhẹ. Máy trơn khiến bàn tay phải gồng chặt hơn để giữ. Ốp có độ bám vừa phải giúp cầm lỏng tay hơn; tránh ốp quá nặng.
Những thói quen hay gây mỏi mà ít ai nhận ra
Thường không phải một lần dùng điện thoại lâu gây đau, mà là những thói quen lặp lại mỗi ngày:
- Nằm ngửa giơ điện thoại lên trên mặt, hai tay giữ máy trên không cả tiếng đồng hồ trước khi ngủ.
- Kẹp điện thoại giữa vai và tai để nói chuyện trong lúc tay làm việc khác.
- Áp máy lên tai, gập khuỷu tay rất lâu khi gọi điện dài.
- Lướt mạng xã hội bằng một ngón cái trong khi tay đó còn xách túi, cầm ô.
- Dùng điện thoại khi đang đi xe máy, đứng trên xe buýt rung lắc, tay phải bám chặt.
- Chơi game trên điện thoại liền nhiều giờ, ngón cái bấm nhanh, mạnh.
- Dùng điện thoại ngay sau khi đã gõ máy tính cả ngày, không cho tay quãng nghỉ nào.
- Cầm điện thoại khi đang bế con bằng tay kia, khiến một bàn tay phải vừa giữ máy vừa thao tác, cổ tay gập sâu.
Chọn ra một hai thói quen mình hay làm nhất và thay đổi chúng thường hiệu quả hơn cố sửa hết một lúc.
Tê ngón út, ngón nhẫn khi gọi điện lâu
Một số người thấy tê ngón út và nửa ngón nhẫn sau khi áp điện thoại lên tai nói chuyện lâu, hoặc khi ngủ gập khuỷu tay. Nguyên nhân thường được giải thích là dây thần kinh đi qua mặt trong khuỷu tay, chỗ mà khi va vào ta thấy tê buốt, bị kéo căng và đè khi khuỷu gập sâu kéo dài. Tê thường hết sau khi duỗi tay ra một lúc.
Cách phòng đơn giản là dùng tai nghe hoặc loa ngoài cho cuộc gọi dài, đổi tay cầm máy, và tránh tì khuỷu tay lên cạnh bàn cứng khi dùng điện thoại. Ban đêm, hạn chế ngủ với tay gập sâu dưới gối.
Nếu tê không hết mà kéo dài nhiều ngày, tê cả khi không gọi điện, bàn tay yếu đi, khó dạng các ngón ra, hay cơ ở mu bàn tay giữa ngón cái và ngón trỏ có vẻ teo nhỏ, nên đi khám. Bác sĩ sẽ xác định vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng, vì tê ngón tay có thể bắt nguồn từ cổ, khuỷu hay cổ tay.
Khi điện thoại là công cụ làm việc: bán hàng trực tuyến, giao hàng, chăm sóc khách
Với nhiều người, điện thoại không phải thú giải trí mà là công cụ kiếm sống: người bán hàng trực tuyến trả lời tin nhắn cả ngày, người giao hàng xem bản đồ, nhận đơn, gọi khách liên tục, nhân viên chăm sóc khách hàng nhắn tin qua nhiều ứng dụng. Thời gian cầm máy của họ có thể gấp nhiều lần người bình thường, và không thể chỉ khuyên bớt dùng.
Với nhóm này, cách bảo vệ tay là đưa điện thoại về gần với cách dùng máy tính: đặt máy trên giá đỡ cố định ở bàn bán hàng; dùng bàn phím rời kết nối với điện thoại hoặc trả lời tin nhắn trên máy tính khi có thể; tạo sẵn các mẫu câu trả lời hay dùng để bớt gõ; dùng tai nghe cho cuộc gọi. Người giao hàng nên gắn điện thoại lên giá trên xe, thao tác khi đã dừng hẳn, không cầm máy lúc đang chạy, vừa vì an toàn giao thông vừa để tay không phải cùng lúc nắm lái và giữ máy.
Nếu công việc bắt buộc nhắn tin bằng tay nhiều giờ, hãy dùng cả hai ngón cái, đổi tay thường xuyên, và chèn những quãng nghỉ một hai phút mỗi khi xong một nhóm đơn.
Thời gian dùng điện thoại: tự quan sát để biết tay đang gánh bao nhiêu
Nhiều người không biết mỗi ngày mình cầm điện thoại bao lâu. Hầu hết điện thoại có mục thống kê thời gian sử dụng màn hình. Một vài câu hỏi tự quan sát dưới đây giúp nối thời gian với triệu chứng:
| Câu hỏi tự quan sát | Gợi ý điều chỉnh nếu câu trả lời là có |
|---|---|
| Tổng thời gian dùng mỗi ngày tăng nhiều so với trước? | Đặt giới hạn cho các ứng dụng giải trí, gom việc nhắn tin vào vài lúc |
| Phần lớn thời gian là nằm hoặc cầm máy trên không? | Ngồi dậy, đặt máy lên giá hoặc gối |
| Có quãng dùng liền hơn một giờ? | Ngắt quãng bằng việc khác, đổi tay |
| Đau tăng vào cuối ngày, đỡ vào cuối tuần ít dùng máy? | Liên quan khá rõ với tải; giảm tải ngày thường |
| Đau vẫn còn sau vài ngày ít dùng máy? | Nên đi khám để tìm nguyên nhân khác |
Mục đích không phải là cấm dùng điện thoại, mà là nhìn ra phần thời gian mình có thể đổi cách dùng hoặc bớt đi.
Trẻ em, học sinh và người cao tuổi dùng điện thoại
Trẻ em và học sinh dùng điện thoại, máy tính bảng để học và giải trí ngày càng nhiều. Bàn tay trẻ nhỏ hơn màn hình máy người lớn, nên phải vươn nhiều hơn để chạm. Cha mẹ có thể giúp bằng cách cho trẻ dùng thiết bị đặt trên bàn, có giá đỡ, ngồi đúng tư thế, và xen kẽ thời gian dùng máy với hoạt động vận động, vẽ, chơi ngoài trời. Đây không phải chuyện kiểm điểm trẻ mà là sắp xếp môi trường dùng máy cho hợp lý.
Người cao tuổi bắt đầu dùng điện thoại để gọi video, xem tin tức có thể gặp khó vì ngón tay kém linh hoạt, có thoái hoá khớp ngón tay, hay run tay. Một chiếc giá đỡ, cài đặt chữ to, dùng giọng nói và cuộc gọi thay vì gõ chữ giúp giảm đáng kể việc phải dùng ngón cái. Nếu ông bà kêu đau khớp ngón tay, sưng nóng, nên đưa đi khám thay vì chỉ bảo bớt dùng máy.
Với mọi lứa tuổi, một quy ước nhỏ trong nhà như không dùng điện thoại trong bữa ăn, đặt máy sạc ngoài phòng ngủ, cũng gián tiếp cho đôi tay thêm vài quãng nghỉ mỗi ngày mà không cần tính toán gì.
Khi nào cần đi khám
Nên đi khám khi đau ở gốc ngón cái hoặc mặt cổ tay phía ngón cái kéo dài quá vài tuần dù đã đổi cách dùng; khi đau tăng rõ khi nắm tay, vặn nắp chai, bế con; khi có sưng, nóng, cảm giác lạo xạo ở vùng cổ tay; khi tê ngón tay kéo dài hoặc bàn tay yếu, hay rơi đồ. Bác sĩ có thể khám bằng một số nghiệm pháp đơn giản để định hướng nguyên nhân và quyết định có cần chẩn đoán hình ảnh hay không.
Không nên tự tiêm, tự bôi thuốc mạnh, hay tự đeo nẹp cả ngày khi chưa được khám; các phương pháp điều trị nếu cần sẽ do bác sĩ chỉ định theo nguyên nhân cụ thể.
Gọi 115 ngay nếu tê hoặc yếu tay xuất hiện đột ngột kèm méo miệng, nói khó, yếu một bên người, chóng mặt, nhìn mờ: đây là dấu hiệu nghi đột quỵ. Đi cấp cứu ngay nếu ngón tay bị thương, sưng biến dạng sau khi ngã chống tay, hoặc không cử động được.
Câu hỏi thường gặp
Dùng bút cảm ứng có giúp đỡ đau ngón cái không?
Bút cảm ứng chuyển phần thao tác sang các ngón cầm bút như khi viết, giúp ngón cái được nghỉ. Một số người thấy dễ chịu hơn khi phải ghi chép, vẽ nhiều. Tuy vậy cầm bút quá chặt lâu cũng gây mỏi, nên vẫn cần nghỉ ngắn.
Điện thoại màn hình nhỏ có tốt cho tay hơn không?
Máy nhỏ, nhẹ thường dễ cầm một tay hơn, ngón cái không phải vươn xa. Nhưng màn hình nhỏ có thể khiến bạn cúi đầu nhìn sát hơn. Cách cầm và thời gian dùng quan trọng hơn kích thước máy.
Đau cổ tay khi bế con và dùng điện thoại có liên quan không?
Hai việc cùng dùng ngón cái và cổ tay ở tư thế tương tự, nên tải cộng dồn. Cha mẹ có con nhỏ đã đau cổ tay vì bế con thì càng nên giảm cầm máy một tay. Đau kéo dài nên đi khám.
Có nên chườm nóng hay lạnh khi mỏi ngón cái?
Với mỏi thông thường, nhiều người thấy chườm ấm giúp thư giãn cơ, còn chườm mát giúp dịu khi vùng đau hơi nóng sau dùng nhiều. Chườm qua khăn, thời gian ngắn, không đặt đá trực tiếp lên da. Nếu sưng nóng đỏ rõ, nên đi khám.
Điện thoại có gây hội chứng ống cổ tay không?
Bằng chứng về việc dùng điện thoại trực tiếp gây hội chứng ống cổ tay chưa rõ ràng. Tê ngón tay có nhiều nguyên nhân. Nếu tê ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa nhất là về đêm, nên đi khám để bác sĩ xác định thay vì tự kết luận.