Ngón tay sưng thường gặp nhất do những nguyên nhân lành tính: trời nóng, ăn mặn, vận động nhiều, ngủ dậy, hoặc va chạm nhẹ. Những kiểu sưng này thường ở cả bàn tay, nhẹ, và tự giảm sau vài giờ đến vài ngày. Sưng khu trú ở một ngón, kèm đỏ, nóng, đau tăng dần, có mủ, sốt, hoặc sưng nhiều khớp kéo dài mới là những trường hợp cần bác sĩ khám.
Bài dưới đây đi từ nguyên nhân thường gặp tới nguyên nhân cần loại trừ, kèm cách tự chăm an toàn tại nhà và danh sách dấu hiệu phải đi khám hoặc đi ngay. Đây là thông tin chung để bạn biết nên theo dõi tiếp hay nên đi khám, không dùng để tự chẩn đoán bệnh.
Sưng cả bàn tay, nhẹ, lúc có lúc không: thường lành tính
Nhiều người thấy ngón tay căng, nhẫn chật hơn vào buổi sáng ngủ dậy hoặc sau một ngày nóng. Khi nằm lâu hay khi trời nóng, mạch máu ở da giãn ra và dịch dễ thoát vào mô kẽ hơn; bàn tay để thấp, ít cử động trong khi ngủ cũng làm dịch ứ lại. Sau khi bạn dậy, cử động tay một lúc, cảm giác căng thường giảm.
Sau bữa ăn mặn, cơ thể giữ nước nhiều hơn để cân bằng lượng muối, và ngón tay là nơi dễ nhận ra vì nhẫn chật lại. Khi đi bộ lâu, chạy, hoặc đi bộ đường dài với hai tay buông thõng và vung, máu dồn xuống bàn tay nhiều hơn, khiến tay hơi sưng; hiện tượng này thường hết sau khi nghỉ. Phụ nữ cũng có thể thấy tay hơi sưng trong vài ngày trước kỳ kinh hoặc khi mang thai.
Điểm chung của nhóm này: sưng ở cả hai tay hoặc cả bàn tay, không đỏ, không nóng, không đau nhói, và lên xuống theo hoàn cảnh. Nếu đúng như vậy, bạn thường chỉ cần điều chỉnh sinh hoạt và theo dõi. Riêng phụ nữ mang thai thấy tay và mặt sưng đột ngột, kèm đau đầu, nhìn mờ, cần báo bác sĩ sản ngay, không coi là sưng thông thường.
Các kiểu sưng ngón tay và việc nên làm
Bảng dưới gom các tình huống hay gặp theo cách sưng biểu hiện. Nó giúp bạn quyết định theo dõi hay đi khám; nguyên nhân thật sự cần bác sĩ khám mới xác định được.
| Kiểu sưng | Thường gặp khi | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Cả bàn tay, hai bên, nhẹ, lúc có lúc không | Nóng, ăn mặn, ngủ dậy, đi bộ lâu | Cử động tay, giơ tay cao, bớt mặn; theo dõi |
| Một ngón sau va đập, kẹt cửa, ngã chống tay | Bầm, bong gân ngón, có khi gãy xương nhỏ | Chườm lạnh, kê cao, tháo nhẫn; biến dạng hoặc không gập được thì khám ngay |
| Quanh móng sưng đỏ, đau nhức, có thể có mủ | Nhiễm trùng quanh móng sau xước, cắn da, ngâm nước nhiều | Giữ sạch khô; không tự nặn chích; đau tăng hoặc có mủ thì khám |
| Cả ngón sưng to, đỏ, nóng, đau nhiều, khó gập | Có thể là nhiễm trùng sâu hoặc viêm gân | Đi khám trong ngày |
| Nhiều khớp ngón hai tay sưng, cứng buổi sáng kéo dài | Có thể liên quan bệnh khớp viêm | Đặt lịch khám cơ xương khớp sớm |
| Một khớp sưng nóng đỏ đột ngột, đau dữ dội | Có nhiều nguyên nhân, trong đó có viêm khớp do tinh thể | Khám sớm; kèm sốt thì đi ngay |
Điều đáng nhớ: sưng một ngón đi kèm đỏ, nóng và đau tăng dần là tín hiệu nhiễm trùng hoặc viêm, không phải loại sưng tự hết. Nhiễm trùng ở ngón tay có thể lan sâu vào gân, khớp nếu để lâu, nên đừng chờ đợi.
Sưng sau va chạm và chuyện chiếc nhẫn
Ngón tay bị kẹt cửa, bóng đập vào đầu ngón, ngã chống tay, hay va vào cạnh bàn là những nguyên nhân sưng rất hay gặp. Phần lớn chỉ là bầm hoặc bong gân nhẹ, đỡ dần sau vài ngày. Nhưng một số trường hợp có gãy xương nhỏ hoặc tổn thương dây chằng, gân, mà nhìn bằng mắt không phân biệt được.
Việc làm ngay: tháo nhẫn ra trước khi ngón sưng thêm. Nhẫn để trên ngón đang sưng có thể siết lại, cản máu lưu thông. Nếu nhẫn đã kẹt, đừng cố giật mạnh; giơ tay cao, chườm lạnh vài phút, bôi một chút xà phòng rồi xoay nhẹ. Nếu ngón tím tái, lạnh, tê, hoặc không tháo được, hãy đến cơ sở y tế ngay; nhân viên y tế có dụng cụ cắt nhẫn an toàn.
Sau đó, chườm lạnh bằng khăn bọc đá từng đợt ngắn, kê tay cao hơn tim khi ngồi hoặc nằm, và hạn chế dùng ngón đau trong một hai ngày. Không tự kéo ngón cho “vào khớp”, không bóp nắn, không đắp lá hay xoa dầu nóng. Nếu ngón biến dạng, lệch trục, không gập duỗi được, đau dữ dội, hoặc không đỡ sau vài ngày, cần đi khám và có thể phải chụp phim.
Sưng do nhiễm trùng quanh móng và nhiễm trùng sâu
Người làm việc tay nhiều với nước, như nội trợ, rửa bát, làm nghề ẩm ướt, hay người có thói quen cắn móng, gặm da quanh móng, dễ bị nhiễm trùng quanh móng: vùng da cạnh móng sưng đỏ, đau, có thể có mủ vàng dưới da. Dân gian gọi là chín mé. Giai đoạn sớm, giữ tay sạch khô, ngâm nước ấm sạch ngắn và tránh làm tổn thương thêm có thể giúp đỡ; nhưng nếu có mủ, đau tăng, đỏ lan rộng, hãy đi khám để được xử lý đúng.
Nguy hiểm hơn là nhiễm trùng sâu ở búp ngón hoặc dọc bao gân gập: cả ngón sưng đều như một khúc, đỏ, rất đau khi cố duỗi, ngón có xu hướng giữ ở tư thế hơi gập. Trường hợp này thường xảy ra sau vết đâm nhỏ, vết cắn, gai đâm mà ban đầu không để ý. Đây là tình huống cần khám trong ngày, vì nhiễm trùng bao gân có thể làm hỏng gân và giảm cử động ngón về sau.
Không tự chích nặn mủ bằng kim, không đắp lá, không bôi thuốc bừa theo lời mách. Những cách này có thể đẩy vi khuẩn sâu hơn hoặc che đi dấu hiệu đang nặng lên. Người đái tháo đường, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch nên đi khám sớm hơn với mọi vết sưng đỏ ở ngón tay.
Sưng khớp ngón kéo dài: lúc nên nghĩ tới bệnh khớp
Khi sưng không còn liên quan tới thời tiết hay va chạm, mà nằm ở các khớp ngón, kéo dài nhiều tuần, đây là lúc nên nghĩ tới khả năng bệnh khớp và để bác sĩ đánh giá. Có vài kiểu biểu hiện mà bác sĩ thường hỏi kỹ: sưng ở các khớp giữa ngón và khớp gốc ngón ở cả hai tay, cứng khớp buổi sáng kéo dài lâu, kèm mệt mỏi; hoặc nốt cứng ở khớp đầu ngón ở người lớn tuổi, đau tăng khi dùng tay nhiều; hoặc một khớp sưng nóng đỏ đột ngột, đau dữ dội.
Mỗi kiểu có thể gợi tới những nhóm bệnh khác nhau, và có những bệnh cần được điều trị sớm để hạn chế tổn thương khớp về lâu dài. Việc xác định là bệnh gì cần khám lâm sàng, xét nghiệm và đôi khi chụp hình ảnh; không thể dựa vào việc ngón tay trông thế nào để tự kết luận. Bài so sánh viêm khớp dạng thấp và thoái hoá khớp trên trang giải thích sự khác biệt ở mức nguyên lý.
Trong lúc chờ khám, ghi lại khớp nào sưng, bên nào, cứng buổi sáng bao lâu, có sốt hay mệt không, có ai trong gia đình bị bệnh khớp, và chụp ảnh hai bàn tay. Những thông tin này giúp buổi khám đi nhanh và trúng hơn.
Tự chăm tại nhà khi ngón tay sưng nhẹ
Với kiểu sưng nhẹ, không đỏ nóng, không sau chấn thương nặng, có thể làm các bước sau và theo dõi trong vài ngày:
- Tháo nhẫn, vòng, đồng hồ ở tay đang sưng.
- Giơ tay cao hơn tim vài lần trong ngày, khi ngủ có thể kê tay lên gối.
- Cử động nhẹ: nắm mở bàn tay chậm, xoè các ngón, trong tầm không đau, giúp dịch lưu thông.
- Chườm lạnh bằng khăn bọc đá từng đợt ngắn nếu sưng sau va chạm hoặc sau một ngày làm nhiều; không đặt đá trực tiếp lên da.
- Bớt ăn mặn nói chung, uống nước đủ, tránh ngồi phòng quá nóng lâu.
- Giữ tay sạch, khô nếu có xước quanh móng; đeo găng khi làm việc ẩm, tiếp xúc chất tẩy.
- Ghi lại diễn biến: sưng tăng hay giảm, có đỏ nóng không, có sốt không.
Không tự dùng thuốc kéo dài để giảm sưng đau mà chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Nếu sau vài ngày sưng không giảm hoặc tăng lên, hãy đi khám.
Ngón tay sưng ở người cao tuổi và trẻ nhỏ
Người cao tuổi hay dùng nhiều loại thuốc, có bệnh tim, thận hoặc ít vận động, nên tay chân dễ sưng hơn và cũng khó tự nhận ra khi sưng tăng. Nếu đang chăm cha mẹ già, nên để ý so hai bàn tay khi rửa tay cho họ, xem nhẫn có chật dần không, da có căng bóng, đỏ hay ấm hơn bên kia không. Sưng mới xuất hiện ở người đang dùng thuốc nên được báo cho bác sĩ đang điều trị, không tự ngừng hay đổi thuốc.
Ở trẻ nhỏ, ngón tay sưng thường do kẹt cửa, kẹp ngăn kéo, côn trùng đốt hoặc nhiễm trùng quanh móng do mút tay, cắn móng. Trẻ thường không tả được mức đau, nên hãy quan sát: trẻ có chịu cầm đồ bằng tay đó không, có khóc khi chạm vào không, có sốt không. Trẻ không chịu dùng tay, ngón sưng to đỏ, hoặc sốt kèm sưng là lý do đưa trẻ đi khám sớm, không đợi qua đêm.
Khi nào cần đi khám, khi nào phải đi ngay
Đặt lịch khám khi sưng kéo dài quá một hai tuần, tái đi tái lại ở các khớp, hoặc kèm cứng khớp buổi sáng. Đi khám trong ngày hoặc cấp cứu khi có một trong các dấu hiệu:
- Ngón sưng đỏ, nóng, đau tăng dần, có mủ, hoặc đường đỏ lan lên mu tay, cẳng tay.
- Sốt kèm khớp hoặc ngón tay sưng nóng đỏ.
- Sau va chạm, ngón biến dạng, lệch, không gập duỗi được, đau dữ dội.
- Nhẫn kẹt trên ngón sưng, ngón tím tái, lạnh, tê.
- Sưng sau vết cắn của người hoặc động vật, vết đâm sâu.
- Người đái tháo đường có ngón tay sưng đỏ, vết thương lâu lành.
Gọi 115 nếu sưng tay đi kèm khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mề đay toàn thân (có thể là phản ứng dị ứng nặng), hoặc tay chân đột ngột tê yếu một bên, méo miệng, nói khó.
Câu hỏi thường gặp
Ngón tay sưng buổi sáng rồi hết có sao không?
Nếu chỉ hơi căng, cả hai tay, hết sau khi cử động một lúc thì thường do dịch ứ khi ngủ và không đáng lo. Nếu kèm cứng khớp kéo dài, sưng rõ ở các khớp, đau, hay xảy ra nhiều tuần liên tiếp, nên đi khám cơ xương khớp.
Ngón tay sưng có nên ngâm nước muối ấm không?
Ngâm nước ấm sạch ngắn có thể giúp dễ chịu với sưng nhẹ quanh móng giai đoạn sớm, nhưng không chữa được nhiễm trùng đã có mủ. Không ngâm nước quá nóng, không tự pha thêm chất lạ. Nếu đỏ nóng tăng, có mủ hoặc sốt, hãy đi khám.
Ngón tay sưng mà không đau có cần đi khám không?
Sưng nhẹ không đau, lúc có lúc không, thường không gấp. Tuy vậy, nếu sưng kéo dài nhiều tuần, khớp to dần, hoặc kèm cứng tay buổi sáng, vẫn nên đi khám để bác sĩ đánh giá, vì một số bệnh khớp giai đoạn đầu không đau nhiều.
Bị kẹt tay vào cửa, ngón sưng tím, làm gì trước?
Tháo nhẫn nếu có, chườm lạnh bằng khăn bọc đá, giơ tay cao và giữ ngón yên. Nếu ngón biến dạng, không gập được, đau dữ dội, móng bật ra hoặc có vết thương sâu, hãy đi khám ngay; có thể cần chụp phim để xem có gãy xương không.
Trời nóng ngón tay to ra, nhẫn chật, phải làm sao?
Đây là hiện tượng thường gặp do mạch máu giãn khi nóng. Giơ tay cao, cử động tay, vào chỗ mát thường giúp đỡ. Nếu hay bị, nên chọn nhẫn có độ rộng vừa phải hoặc tháo nhẫn khi đi bộ, làm việc nặng trong ngày nóng.
Ngón tay sưng có phải do thiếu chất không?
Sưng ngón tay hiếm khi chỉ do thiếu một chất cụ thể. Phần lớn liên quan tới thời tiết, sinh hoạt, chấn thương, nhiễm trùng hoặc bệnh khớp. Không nên tự uống thực phẩm bổ sung để giảm sưng; nếu sưng kéo dài, hãy đi khám để tìm đúng nguyên nhân.