Móng chân người cao tuổi dày, khó cắt: chăm an toàn và khi nào nhờ nhân viên y tế

Theo tuổi, móng chân thường dày lên, cứng hơn, mọc chậm, ngả vàng hoặc đục, có khi cong vẹo. Nguyên nhân là tổng hợp của nhiều thứ: mầm móng thay đổi theo tuổi, tuần hoàn ở chân kém đi, nhiều năm va chạm với giày, và nấm móng hay gặp hơn ở người già. Cộng với mắt kém, lưng cứng, tay run, việc tự cắt móng chân trở nên khó và dễ gây thương tích.

Bài viết dành cho con cháu chăm sóc ông bà, cha mẹ và cho chính người cao tuổi: vì sao móng thay đổi, cách chuẩn bị và cắt móng dày an toàn, những ai không nên cắt tại nhà, và dấu hiệu cần đưa đi khám. Với người đái tháo đường, tuần hoàn chân kém hoặc đang dùng thuốc chống đông, nhân viên y tế nên là người xử lý móng dày.

Vì sao móng chân người già lại dày và cứng

Mầm móng ở người cao tuổi sinh tế bào chậm hơn, và cách các tế bào xếp lớp cũng thay đổi. Móng mọc chậm nên một tấm móng ở lại trên ngón lâu hơn, chịu va chạm nhiều hơn. Ở một số người, các lớp sừng tích tụ khiến móng dày lên rõ; ở người khác, móng lại mỏng và giòn. Móng chân, vì bị giày ép suốt nhiều chục năm, thường dày lên rõ hơn móng tay.

Tuần hoàn máu ở chân kém đi theo tuổi, nhất là ở người có bệnh mạch máu, đái tháo đường, hút thuốc lâu năm. Nền móng nhận ít máu hơn ảnh hưởng đến cách móng được tạo ra. Nấm móng cũng hay gặp ở tuổi già, làm móng dày thêm, vàng, bở.

Khi móng không được cắt thường xuyên vì khó cắt, nó dài ra, cong xuống hoặc vẹo sang một bên, có khi cuộn như sừng. Móng dài tì vào mũi giày gây đau, làm người già ngại đi lại, mà ít đi lại thì cơ yếu, dễ ngã — một vòng luẩn quẩn bắt đầu từ cái móng chân.

Thêm vào đó, người cao tuổi thường khó cúi xuống, khó với tới bàn chân, thị lực giảm, tay kém khéo. Nhiều người âm thầm để móng dài vì ngại nhờ con cháu. Gia đình chủ động hỏi han và giúp đỡ thường là bước đầu tiên để giải quyết vấn đề.

Những thay đổi hay gặp ở móng chân người cao tuổi

Không phải thay đổi nào cũng là bệnh. Bảng dưới giúp gia đình biết điều gì thường do tuổi, điều gì nên cho bác sĩ xem.

Chụp ảnh móng chân của ông bà mỗi lần cắt giúp cả nhà và bác sĩ thấy được móng thay đổi nhanh hay chậm, nhất là khi người chăm sóc thay phiên nhau.

Với người cao tuổi, cái nhìn quan trọng nhất là so sánh với lần trước: thay đổi mới, nhanh, một bên, hoặc kèm đau là lý do đi khám, còn thay đổi chậm đều hai bên thường do tuổi.

Chuẩn bị trước khi cắt móng cho cha mẹ

Móng dày rất cứng khi khô; cắt lúc đó vừa khó vừa dễ làm nứt móng, trượt kềm vào da. Chuẩn bị kỹ giúp việc cắt nhẹ nhàng và an toàn hơn:

1. Chọn lúc người già thoải mái, không vội, đủ ánh sáng — tốt nhất là ban ngày gần cửa sổ hoặc có đèn sáng.
2. Cho ông bà ngâm chân trong nước ấm vừa một lúc hoặc cắt ngay sau khi tắm, để móng mềm hơn. Thử nước bằng khuỷu tay của chính bạn trước, vì người già có thể giảm cảm giác nóng.
3. Lau khô chân kỹ, cả kẽ ngón.
4. Cho người già ngồi ghế vững có tựa lưng, chân đặt trên một chiếc ghế thấp có lót khăn.
5. Chuẩn bị kềm cắt móng chân loại lưỡi thẳng, chắc tay, đủ sắc; một cái giũa; khăn sạch. Dụng cụ của riêng người đó, đã làm sạch.
6. Nhìn kỹ bàn chân trước khi cắt: vết thương, vết đỏ, khoé móng sưng, nốt lạ — nếu có, cân nhắc hoãn cắt và đi khám.

Nếu móng quá dày đến mức kềm thông thường không cắt nổi, đừng cố bằng lực hay dùng kéo, dao. Đó là lúc nên nhờ nhân viên y tế, vì họ có dụng cụ làm mỏng móng an toàn và biết cách xử lý móng cuộn.

Cắt và giũa móng dày từng chút một

Với móng dày, nguyên tắc là cắt từng ít, không cắt một nhát hết cả móng:

1. Cắt thẳng ngang, từng nhát nhỏ từ một bên sang bên kia, không cắt một nhát lớn làm móng nứt toạc.
2. Để móng ngang hoặc hơi dài hơn đầu ngón một chút; không cắt sát, không khoét vào khoé.
3. Giũa nhẹ mép sắc sau khi cắt, giũa một chiều.
4. Với phần móng dày phía trên, có thể giũa nhẹ bề mặt cho bớt dày, nhẹ tay, dừng ngay khi người già thấy nóng hay khó chịu.
5. Vừa cắt vừa hỏi người già có đau không; người có giảm cảm giác thì nhìn kỹ da quanh móng sau mỗi nhát.
6. Xong việc, lau sạch vụn móng, bôi kem dưỡng ẩm lên da chân, tránh bôi vào kẽ ngón.
7. Rửa sạch, lau khô và cất riêng dụng cụ.
8. Nếu mới làm lần đầu, cắt móng ngón cái — móng to, dễ nhìn — trước, các ngón nhỏ để sau; khi thấy mệt hoặc người già khó chịu thì dừng, hôm sau làm tiếp.

Nếu lỡ cắt phạm da gây chảy máu, rửa sạch, ấn nhẹ bằng gạc sạch cho cầm máu, che lại và theo dõi. Ở người đái tháo đường hoặc dùng thuốc chống đông, nên báo nhân viên y tế ngay cả với vết xước nhỏ.

Ai không nên tự cắt móng dày ở nhà

Với những người dưới đây, việc cắt móng chân dày nên được nhân viên y tế thực hiện hoặc hướng dẫn:

• Người mắc đái tháo đường, nhất là khi đã có tê bì bàn chân hoặc từng có vết loét chân.
• Người có bệnh mạch máu chân: chân lạnh, tái, đau bắp chân khi đi bộ, vết thương lâu lành.
• Người đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu.
• Người suy giảm miễn dịch, đang hoá trị.
• Người có móng cuộn như sừng, móng quặp sưng đỏ, nấm móng nặng.
• Người sa sút trí nhớ, không ngồi yên được, hoặc sợ hãi khi cắt móng.

Người trong nhóm này vẫn có thể tự làm những việc nhẹ như rửa chân, lau khô kẽ ngón, dưỡng ẩm da và nhìn bàn chân mỗi ngày. Phần cắt, gọt móng dày và xử lý khoé móng là phần nên để người được đào tạo làm.

Ở nhóm này, một vết xước nhỏ khi cắt móng có thể thành nhiễm trùng, loét khó lành. Chi phí và công sức đưa đi chăm chân định kỳ nhỏ hơn nhiều so với hậu quả của một vết loét bàn chân.

Khi người già sợ cắt móng hoặc sa sút trí nhớ

Nhiều người cao tuổi từng bị cắt phạm vào da, từng đau vì móng quặp, nên sợ cắt móng. Người sa sút trí nhớ có thể không hiểu việc đang làm, giật chân lại đúng lúc kềm đang kẹp. Cố giữ chặt để cắt cho xong vừa nguy hiểm vừa làm người già hoảng sợ, lần sau càng khó hơn.

Hãy chọn lúc người già vui vẻ, đã ăn no, không buồn ngủ. Giải thích ngắn gọn từng bước, để họ cầm khăn hay một vật quen thuộc. Cắt một hai ngón rồi nghỉ, hôm sau cắt tiếp, thay vì cố cắt hết mười ngón một lần. Ngâm chân nước ấm trước có thể làm họ thư giãn và móng mềm hơn.

Nếu người già vẫn kháng cự mạnh, đừng cố. Hãy hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng đang theo dõi về việc chăm chân tại cơ sở y tế hoặc tại nhà. Với người sa sút trí nhớ, bàn chân cần được nhìn kỹ thường xuyên vì họ thường không kể được khi bị đau.

Móng, giày dép và nguy cơ ngã

Móng chân dài, dày, cong là một lý do ít được để ý khiến người già đi lại kém. Móng tì vào mũi giày gây đau, người già bước ngắn lại, đi lệch, hoặc chọn dép lê rộng thùng thình cho đỡ đau — mà dép lê không giữ gót lại là yếu tố gây vấp ngã.

Khi chọn giày dép cho ông bà, cần mũi đủ cao và rộng để móng dày không bị ép, có quai giữ gót, đế chống trơn. Kiểm tra lòng giày định kỳ, vì mũi giày có thể bị móng chọc thủng hoặc mòn tạo gờ cứng. Tất mềm, không bó chặt ở cổ chân.

Móng dài cũng có thể móc vào tất, chăn, thảm khi người già đứng dậy ban đêm, làm họ mất thăng bằng. Người dùng khung tập đi hay gậy càng cần bàn chân gọn gàng, không đau, để bước được chắc.

Cắt móng đều đặn, giữ móng ngắn gọn, là một phần của việc phòng ngã cho người cao tuổi — cùng với đèn ngủ, sàn khô, tay vịn nhà tắm. Gia đình có thể gắn việc cắt móng với lịch tắm hằng tuần để không bị quên.

Khi nào cần đi khám

Đưa ông bà, cha mẹ đi khám khi:

• Móng quá dày, cong, cuộn không cắt được bằng kềm thông thường.
• Khoé móng sưng, đỏ, đau, chảy mủ.
• Móng đổi màu, bở, lan sang nhiều móng.
• Có vệt đen dọc móng mới, hoặc vết đen dưới móng không rõ nguyên nhân.
• Có vết thương ở ngón chân, kẽ ngón, mu bàn chân lâu lành, kể cả vết xước nhỏ do cắt móng.
• Ngón chân lạnh, tái, đổi màu hơn trước; đau bắp chân khi đi một quãng.
• Người già đi lại kém hẳn, đi lệch, hay vấp mà nguyên nhân có thể từ bàn chân.
• Da chân khô nứt, đặc biệt ở gót, có vết nứt chảy máu hoặc đỏ quanh vết nứt.

Khám ngay trong ngày khi vùng đỏ lan nhanh trên bàn chân, có sốt, ngón chân chuyển màu đen, hoặc vết thương ở người đái tháo đường có mủ, mùi hôi.

Gọi 115 khi bàn chân đột ngột lạnh, tái nhợt hoặc tím, đau dữ dội; khi người già ngã rồi đau nhiều, không đứng dậy được; hoặc khi tê yếu đột ngột một bên tay chân kèm méo miệng, nói khó.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu nên cắt móng chân cho người già một lần?

Móng chân người già mọc chậm, nên thường không cần cắt quá thường xuyên; mỗi vài tuần nhìn và cắt khi móng bắt đầu dài quá đầu ngón là hợp lý. Quan trọng là đều đặn, không để móng dài cong rồi mới xử lý.

Có loại kềm riêng cho móng chân dày không?

Có những loại kềm cắt móng chân lưỡi thẳng, cán dài, lực cắt tốt hơn kềm móng tay thông thường. Chọn loại chắc tay, sắc, dễ cầm với bạn. Không dùng kéo, dao, kìm điện để cắt móng.

Ngâm chân bao lâu thì móng mềm?

Thường một lúc ngắn trong nước ấm vừa là đủ để móng mềm hơn. Ngâm quá lâu làm da mềm nhũn, dễ trầy; nước quá nóng có thể gây bỏng ở người giảm cảm giác. Lau thật khô sau khi ngâm.

Móng chân dày vàng của bà có phải nấm không?

Có thể, nhưng không chắc. Móng dày vàng cũng có thể do tuổi, va chạm, vảy nến. Bác sĩ có thể lấy mẫu móng để xét nghiệm, rồi cân nhắc có nên điều trị hay chỉ chăm sóc móng gọn gàng, tuỳ sức khoẻ chung.

Cha mẹ không cho con cắt móng thì làm sao?

Nhiều người già ngại phiền con cháu hoặc thấy mất tự chủ. Hãy hỏi ý, để họ tự làm phần làm được, giải thích nhẹ nhàng vì sao móng gọn giúp đi lại dễ hơn. Nếu vẫn ngại, nhờ nhân viên y tế cắt có thể dễ được chấp nhận hơn.

Người già nằm lâu có cần cắt móng chân không?

Có. Người nằm lâu vẫn cần cắt móng để móng không cào xước da, không cuộn vào ngón. Khi cắt, kiểm tra luôn gót chân và mắt cá — nơi dễ bị loét do tì đè — và báo nhân viên y tế nếu có vùng da đỏ không mất đi.