Tê tay khi ngủ dậy, vẩy vài cái là hết, phần lớn do tư thế ngủ: gối đầu lên cánh tay, nằm nghiêng đè lên tay, gập cổ tay vào trong suốt nhiều giờ làm dây thần kinh bị ép. Đổi tư thế ngủ và giữ cổ tay thẳng thường là đủ.
Nên đi khám khi tê đánh thức nhiều đêm liền, khi ban ngày vẫn tê, khi tay yếu đi, hay đánh rơi đồ, hoặc khi buổi sáng không nhấc được cổ tay lên. Đặc biệt, tê hay yếu một bên kèm méo miệng, nói khó lúc thức dậy là tình huống cấp cứu, vì đột quỵ có thể xảy ra trong lúc ngủ.
Vì sao ngủ dậy lại tê tay
Ở cánh tay có ba dây thần kinh lớn đi xuống bàn tay: dây giữa qua ống cổ tay, dây trụ qua rãnh ở khuỷu tay (chỗ “đụng vào thấy điện giật”), dây quay vòng quanh xương cánh tay. Mỗi dây nằm sát da hoặc sát xương ở vài điểm, và những điểm đó dễ bị đè khi ta nằm yên nhiều giờ.
Khi ngủ, ta không cảm nhận được khó chịu như lúc thức nên không tự đổi tư thế kịp. Một đêm gập khuỷu tay sát người, kê tay dưới gối, nằm nghiêng đè lên vai làm dây thần kinh và mạch máu nuôi nó bị ép lâu. Thức dậy, tay tê rần, có khi như không phải tay mình; vẩy tay, cử động vài phút thì cảm giác trở lại.
Cổ tay gập về phía lòng bàn tay khi ngủ, tư thế mà nhiều người vô thức giữ, làm áp lực trong ống cổ tay tăng. Vì thế, người có hội chứng ống cổ tay thường thấy tê nặng nhất về đêm và lúc sáng sớm.
Vì sao vẩy tay lại đỡ
Vẩy tay, nắm mở bàn tay, xoay cổ tay giúp giải phóng điểm bị đè và cho máu chảy lại về dây thần kinh. Cảm giác rần rần như kim châm khi tê đang hết là dấu hiệu dây thần kinh đang dẫn truyền lại. Nếu vẩy tay mãi không hết, hoặc tay vẫn yếu dù cảm giác đã trở lại, đó không còn là chuyện tư thế đơn thuần.
Vị trí tê nói gì
Vùng tê giúp gợi ý dây thần kinh nào đang bị ảnh hưởng. Đây chỉ là gợi ý để mô tả với bác sĩ, không đủ để tự chẩn đoán.
| Vùng tê khi ngủ dậy | Thường gặp khi | Gợi ý liên quan |
|---|---|---|
| Ngón cái, trỏ, giữa và một nửa ngón nhẫn | Ngủ gập cổ tay, làm việc dùng tay nhiều | Dây thần kinh giữa ở cổ tay |
| Ngón út và nửa ngón nhẫn | Ngủ gập khuỷu tay lâu, tì khuỷu tay | Dây thần kinh trụ ở khuỷu |
| Mu bàn tay phía ngón cái, kèm khó nhấc cổ tay | Ngủ say gác tay lên thành ghế, ngủ đè lên cánh tay | Dây thần kinh quay ở cánh tay bị ép |
| Cả cánh tay, kèm đau cổ lan xuống tay | Gối quá cao hoặc quá thấp, cổ vẹo khi ngủ | Rễ thần kinh ở cột sống cổ |
| Cả bàn tay và cánh tay, kèm yếu, méo miệng, nói khó | Bất kỳ lúc nào, kể cả khi ngủ | Nghi đột quỵ — gọi 115 |
Tình huống ở hàng thứ ba hay gặp sau một đêm ngủ rất say, ví dụ sau khi uống rượu, gác tay lên lưng ghế: sáng dậy cổ tay rủ xuống, không nhấc lên được. Phần lớn hồi phục dần, nhưng cần đi khám sớm để được đánh giá và hướng dẫn bảo vệ cổ tay trong lúc chờ hồi phục.
Tê một tay hay cả hai tay
Tê một tay sau một đêm nằm nghiêng về bên đó gợi ý nhiều đến tư thế. Tê cả hai tay đều đặn mỗi sáng thì nên nghĩ đến những nguyên nhân chung hơn, như hội chứng ống cổ tay hai bên ở người làm việc tay nhiều, vấn đề ở cột sống cổ, hay một bệnh toàn thân. Ghi lại bên nào tê giúp bác sĩ thu hẹp khả năng.
Điều chỉnh tư thế ngủ
Không gối đầu lên cánh tay. Thói quen kê tay dưới gối hay dưới má khi nằm nghiêng là thủ phạm hay gặp nhất. Ôm một chiếc gối ôm trước ngực giúp tay có chỗ đặt mà không bị đè.
Giữ khuỷu tay không gập quá sâu. Nằm ngửa với hai tay đặt cạnh người hoặc trên bụng; nằm nghiêng thì để tay trên duỗi tương đối thẳng trên gối ôm.
Giữ cổ tay thẳng. Không ngủ với cổ tay cong gập vào trong. Người tê nhiều về đêm có thể hỏi bác sĩ về việc dùng nẹp giữ cổ tay thẳng khi ngủ.
Chọn gối vừa với vai. Khi nằm nghiêng, gối nên đủ cao để cổ thẳng hàng với cột sống; nằm ngửa thì gối thấp hơn. Gối quá cao hoặc quá thấp làm cổ gập, có thể gây đau cổ và tê lan xuống tay.
Đổi bên khi ngủ nghiêng. Nằm mãi một bên làm vai và cánh tay bên dưới chịu đè suốt đêm.
Mẹ ngủ cho con gối lên tay
Nhiều bà mẹ, ông bà quen để trẻ nhỏ gối đầu lên cánh tay mình suốt đêm. Cánh tay bị đè nhiều giờ, khuỷu tay gập, cổ tay cong: đủ cả ba điều kiện để sáng dậy tê rần. Có thể cho trẻ gối lên tay lúc dỗ ngủ rồi nhẹ nhàng rút tay ra, đặt trẻ nằm trên gối riêng phù hợp lứa tuổi, hoặc đổi tay giữa đêm. Với trẻ sơ sinh, nên hỏi nhân viên y tế về chỗ ngủ an toàn cho trẻ.
Thói quen ban ngày cũng ảnh hưởng tới đêm
Tê tay về đêm nhiều khi là “hoá đơn” của những gì bàn tay đã làm ban ngày. Giảm áp lực lên cổ tay và khuỷu tay trong ngày giúp giấc ngủ ít bị gián đoạn hơn:
- Cầm điện thoại bằng cả bàn tay, đổi tay, đặt máy lên bàn khi xem lâu; hạn chế lướt điện thoại trên giường với khuỷu tay gập sâu.
- Khi gõ phím, giữ cổ tay thẳng, không tì cổ tay lên mép bàn cứng.
- Không tì khuỷu tay lên bàn, lên thành cửa sổ xe trong thời gian dài.
- Người làm nghề dùng tay lặp lại (may, cắt tóc, đóng gói, rửa bát) nên nghỉ ngắn, đổi tay và đổi thao tác xen kẽ.
- Lái xe máy đường dài: dừng nghỉ, thả lỏng tay, không nắm tay lái quá chặt.
- Hạn chế rượu bia buổi tối: ngủ quá say làm mất phản xạ tự đổi tư thế.
Những điều chỉnh này mất vài tuần mới thấy rõ hiệu quả. Nếu đã thay đổi mà tê vẫn đánh thức nhiều đêm, nên đi khám thay vì tiếp tục thử thêm cách khác.
Tê tay khi ngủ dậy ở người mang thai, người lớn tuổi
Phụ nữ mang thai, nhất là những tháng cuối, hay bị tê tay về đêm do cơ thể giữ nước, mô trong ống cổ tay phù lên và ép dây thần kinh. Phần nhiều cảm giác này giảm dần sau sinh. Nên kể với bác sĩ sản khi khám thai, giữ cổ tay thẳng khi ngủ, và không tự dùng thuốc. Nếu tê kèm phù mặt, tay đột ngột, đau đầu, nhìn mờ, cần đến cơ sở y tế ngay.
Người lớn tuổi hay có thoái hoá cột sống cổ, khớp vai, và nhiều người đang dùng nhiều thuốc. Tê tay sáng dậy ở người cao tuổi nên được khám khi kéo dài, kèm đau cổ vai, yếu tay, hoặc khi người bệnh có đái tháo đường. Người nhà nên để ý những thay đổi như cầm đũa kém, cài cúc khó, viết chữ xấu đi.
Ở cả hai nhóm, tê tay là triệu chứng chung cho nhiều nguyên nhân, nên đừng vội quy cho “thiếu chất” hay “lạnh”.
Những hiểu lầm về tê tay ban đêm
“Tê tay về đêm là do máu huyết kém.” Đa số trường hợp là dây thần kinh bị đè, không phải máu thiếu. Tự uống thuốc bổ máu hay thuốc hoạt huyết không giải quyết được chỗ bị ép.
“Tê tay là do thiếu canxi.” Thiếu canxi nặng có thể gây tê và co rút, nhưng hiếm và thường kèm những dấu hiệu khác. Tự bổ sung canxi không phải là cách thử đầu tiên cho tê tay khi ngủ dậy.
“Cứ vẩy tay là hết, không cần đổi gì.” Bị đè lặp đi lặp lại nhiều tháng có thể làm tổn thương dây thần kinh lâu dài, nhất là ở cổ tay. Điều chỉnh tư thế sớm tốt hơn chờ đến lúc tay yếu.
“Đắp lá, bóp dầu nóng lên cổ tay cho đỡ tê.” Không giải quyết được áp lực trong ống cổ tay, lại có thể gây bỏng hoặc kích ứng da, vốn đã kém cảm giác ở vùng tê.
Thử theo dõi trong hai tuần
Trước khi đi khám (nếu không có dấu hiệu khẩn), một đợt thử có ghi chép giúp biết tư thế ngủ có phải là nguyên nhân chính hay không:
- Tối trước khi ngủ, ghi tư thế định nằm, gối đang dùng, có uống rượu hay không.
- Sáng dậy, ghi tay nào tê, ngón nào tê, mất bao lâu thì hết, có yếu tay không.
- Trong tuần đầu, chỉ thay một điều: không gối đầu lên tay, dùng gối ôm.
- Tuần thứ hai, thêm điều chỉnh cổ tay thẳng và gối vừa độ cao.
- Cuối hai tuần, so sánh số đêm bị tê và thời gian tê. Nếu giảm rõ, tiếp tục; nếu không đổi hoặc nặng hơn, đem bản ghi đi khám.
Cách làm từng bước này giúp tách riêng tác động của từng thay đổi. Nếu thay tất cả cùng lúc mà không đỡ, sẽ khó biết điều gì đã thử và điều gì chưa.
Khi nào cần đi khám
Nên đi khám khi tê tay làm thức giấc nhiều đêm trong tuần, khi ban ngày cũng tê, khi bàn tay yếu, hay đánh rơi đồ, khó cầm nắm vật nhỏ; khi thấy phần cơ ở gò ngón cái hoặc giữa các ngón dẹt đi; khi buổi sáng không nhấc được cổ tay hay không duỗi được các ngón; khi tê kèm đau cổ lan xuống tay; hoặc khi đã điều chỉnh tư thế ngủ vài tuần mà không đỡ.
Gọi 115 ngay nếu tê hoặc yếu xuất hiện đột ngột ở một bên mặt, tay hoặc chân, kèm méo miệng, nói khó hay nói ngọng, nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng — đó là dấu hiệu nghi đột quỵ. Ghi lại giờ bắt đầu có triệu chứng, không chờ xem có tự hết không, không cho ăn uống hay tự dùng thuốc. Với người được phát hiện lúc mới thức dậy, giờ cần báo cho nhân viên y tế là giờ cuối cùng người đó còn bình thường trước khi đi ngủ.
Bác sĩ thường làm gì
Bác sĩ hỏi kỹ vùng tê, thời điểm, công việc, bệnh đang có; khám cảm giác, sức cơ bàn tay, có thể gõ nhẹ hoặc gập cổ tay để xem tê có xuất hiện. Tuỳ trường hợp, bác sĩ chỉ định đo dẫn truyền thần kinh, xét nghiệm máu hoặc chụp phim cột sống cổ.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ dậy tê tay mà vẩy vài phút là hết thì có cần đi khám không?
Nếu thỉnh thoảng mới bị và rõ ràng do nằm đè lên tay thì thường chưa cần. Nếu xảy ra hầu hết các đêm, ngày càng lâu hết hoặc kèm yếu tay, hãy đi khám để kiểm tra dây thần kinh ở cổ tay, khuỷu tay và cột sống cổ.
Tê tay một bên khi ngủ dậy có phải đột quỵ không?
Phần lớn là do tư thế. Điểm khác biệt là đột quỵ thường gây yếu, không chỉ tê, và có thể kèm méo miệng, nói khó, tê cả nửa mặt. Khi có những dấu hiệu đó, hoặc không chắc chắn, hãy gọi 115 ngay.
Có nên đeo nẹp cổ tay khi ngủ không?
Nẹp giữ cổ tay thẳng giúp một số người có hội chứng ống cổ tay bớt tê về đêm. Tuy vậy, nên đi khám trước để biết đúng nguyên nhân và được hướng dẫn loại nẹp, cách đeo phù hợp.
Gối cao hay thấp thì đỡ tê tay hơn?
Không có độ cao chung cho mọi người. Gối vừa là gối giữ cổ thẳng hàng với cột sống ở tư thế ngủ quen thuộc. Nằm nghiêng cần gối cao hơn nằm ngửa. Sáng dậy đau cổ thường là dấu hiệu gối chưa hợp.
Uống rượu buổi tối có làm tê tay khi ngủ dậy không?
Có thể gián tiếp. Rượu làm ngủ say, mất phản xạ tự đổi tư thế, nên tay bị đè lâu hơn. Một số trường hợp tổn thương dây thần kinh quay do ngủ đè tay xảy ra sau khi uống rượu.
Mẹ bầu tê tay về đêm có tự hết không?
Nhiều trường hợp giảm dần sau sinh khi cơ thể bớt giữ nước. Trong thai kỳ, nên báo bác sĩ sản, giữ cổ tay thẳng khi ngủ và không tự dùng thuốc. Tê kèm phù mặt, đau đầu, nhìn mờ cần đi khám ngay.