Nấm móng là tình trạng nấm xâm nhập vào móng và nền móng, làm móng dần dày lên, chuyển màu vàng, trắng đục hoặc nâu, trở nên bở, dễ vụn, có khi tách khỏi nền. Móng chân bị nhiều hơn móng tay, hay gặp ở người lớn tuổi, người ra mồ hôi chân nhiều, người mang giày kín lâu, người có nấm kẽ chân. Nấm móng có thể lây, nhưng không lây dễ như nhiều người nghĩ.
Hai điều quan trọng nhất cần biết: thứ nhất, không phải móng dày vàng nào cũng là nấm — vảy nến, chấn thương và vài tình trạng khác trông rất giống; thứ hai, nấm móng lâu khỏi vì móng mọc chậm, nên mọi lời hứa "khỏi sau vài ngày" đều đáng ngờ. Bài viết giúp bạn nhận biết, phòng lây và biết khi nào cần bác sĩ.
Nấm móng hình thành như thế nào
Thủ phạm hay gặp nhất là nhóm nấm sợi ưa chất sừng — cùng nhóm gây nấm kẽ chân. Một số loại nấm men và nấm mốc cũng có thể gây bệnh, nhất là ở móng tay của người hay làm việc ướt. Nấm thường vào từ đầu móng hoặc mép móng, nơi móng tách nhẹ khỏi nền, rồi lan dần về phía gốc. Nấm "ăn" chất sừng, khiến móng dày lên, mất bóng, mủn ra phía dưới.
Nấm thích nơi ấm, ẩm, tối — đúng như môi trường trong đôi giày kín cả ngày. Đó là lý do móng chân bị nhiều hơn móng tay. Móng đã bị tổn thương trước đó — do va đập, do giày chật ép, do cắt móng sai — tạo khe hở để nấm chui vào dễ hơn.
Nhiều trường hợp nấm móng bắt đầu từ nấm kẽ chân không được để ý: kẽ ngón ngứa, bong da trắng, sau đó nấm lan sang móng. Xử lý nấm kẽ chân sớm và giữ chân khô là một phần quan trọng của việc phòng nấm móng.
Nhận biết: dấu hiệu hay gặp
Móng đổi màu. Vàng, trắng đục, nâu, có khi có vệt màu chạy dọc móng; thường bắt đầu từ đầu móng hoặc mép móng.
Móng dày lên. Khó cắt, phía dưới móng tích tụ chất vụn như bột.
Móng bở, dễ vụn. Mép móng mủn, gãy thành mảnh nhỏ.
Móng tách khỏi nền. Phần đầu móng không còn dính vào da bên dưới, có khe hở.
Có thể có mùi. Do chất vụn và vi khuẩn tích tụ dưới móng.
Thường không đau lúc đầu. Chính vì không đau nên nhiều người để lâu. Khi móng quá dày, đi giày có thể bị ép đau.
Hay bắt đầu ở một hai móng. Ngón chân cái và ngón út, nơi bị giày ép nhiều nhất, thường bị trước; sau đó có thể lan sang các móng khác. Móng tay bị nấm hay gặp ở người làm việc ướt, đôi khi đi kèm viêm quanh móng.
Thường ở cả hai bàn chân về lâu dài. Nếu không xử lý, nấm có thể lan dần sang các móng khác và sang bàn chân bên kia qua tất, giày, khăn.
Kèm nấm kẽ chân. Kẽ ngón bong da trắng, ngứa, nứt — một dấu hiệu gợi ý nấm đang hiện diện ở bàn chân. Thấy cả hai cùng lúc là lý do để đi khám sớm hơn.
Không phải móng dày vàng nào cũng là nấm
Đây là lý do bác sĩ thường lấy mẫu móng để soi hoặc nuôi cấy trước khi điều trị dài ngày. Bảng dưới chỉ nêu những tình trạng hay bị nhầm, không dùng để tự phân biệt.
| Tình trạng có thể trông giống nấm | Ghi chú |
|---|---|
| Vảy nến móng | Có thể kèm rỗ móng, mảng da bong vảy ở nơi khác; điều trị khác hẳn nấm |
| Móng tổn thương do va chạm lặp lại | Hay gặp ở ngón cái, ngón út bị giày ép; người chạy nhiều, đứng nhiều |
| Móng dày do tuổi | Móng người lớn tuổi mọc chậm, dày lên dù không nhiễm nấm |
| Móng vàng do sơn móng, khói thuốc | Đổi màu bề mặt, móng không bở |
| Một số bệnh toàn thân hiếm gặp | Thường có biểu hiện khác đi kèm, bác sĩ sẽ đánh giá |
Điều trị nấm móng thường kéo dài nhiều tháng, có thuốc uống cần theo dõi. Bắt đầu điều trị dài ngày khi chưa chắc là nấm vừa tốn kém, vừa có thể gặp tác dụng phụ không cần thiết.
Vì sao nấm móng lâu khỏi
Lý do thứ nhất là móng mọc chậm. Ngay cả khi nấm đã bị tiêu diệt, phần móng hỏng vẫn còn đó cho tới khi được thay hoàn toàn bằng móng mới mọc từ gốc. Với móng chân, việc này có thể mất cả năm hoặc hơn. Người bệnh thường thấy "chưa khỏi" trong khi thật ra móng mới đang mọc sạch từ gốc.
Lý do thứ hai là thuốc khó thấm. Tấm móng dày, cứng; thuốc bôi lên mặt móng chỉ thấm được một phần, nhất là khi nấm đã lan sâu hoặc gần gốc. Đó là lý do bác sĩ đôi khi cân nhắc thuốc uống, và thuốc uống thì cần đánh giá sức khoẻ, tương tác thuốc, có khi phải xét nghiệm theo dõi.
Lý do thứ ba là tái nhiễm. Giày cũ, tất, sàn nhà tắm, nấm kẽ chân chưa xử lý đều có thể đưa nấm trở lại. Nhiều người khỏi rồi lại bị vì vẫn mang đôi giày ẩm cũ hoặc người trong nhà cùng bị mà không điều trị.
Vì sao không nên tự bôi linh tinh
Các mẹo dân gian hay được truyền tai: ngâm giấm, đắp tỏi, bôi dầu, ngâm thuốc tím đậm đặc, cạo móng sâu đến rớm máu. Nhiều cách chưa có bằng chứng tốt; một số gây bỏng hoá chất, kích ứng da quanh móng, hoặc tạo vết thương để vi khuẩn xâm nhập. Ở người đái tháo đường, người tuần hoàn chân kém, một vết thương nhỏ do tự cạo móng có thể thành nhiễm trùng khó lành.
Tự mua thuốc trị nấm về bôi theo lời quảng cáo cũng có rủi ro: nếu không phải nấm, thuốc vô ích; nếu là nấm nhưng đã lan sâu, bôi đơn thuần có thể không đủ, kéo dài thời gian mà bệnh vẫn tiến triển. Thuốc uống trị nấm càng không nên tự mua, vì cần được bác sĩ đánh giá gan, thuốc đang dùng và theo dõi.
Cách an toàn là đi khám để xác định có đúng nấm không, mức độ ra sao, rồi theo phác đồ bác sĩ chọn. Trong lúc chờ khám, bạn chỉ nên giữ móng sạch, khô, cắt ngắn gọn phần móng dài, không tự khoét sâu.
Bác sĩ cân nhắc những gì khi điều trị nấm móng
Không phải mọi trường hợp nấm móng đều cần điều trị ngay. Với nấm nhẹ, ở một móng, không đau, không ảnh hưởng sinh hoạt, ở người cao tuổi đang dùng nhiều thuốc, bác sĩ có thể bàn đến chuyện theo dõi kèm chăm sóc móng gọn gàng. Với nấm lan rộng, gây đau, ở người đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch, điều trị thường được khuyên mạnh hơn.
Các hướng điều trị nói chung gồm thuốc bôi lên móng, thuốc uống, và đôi khi các biện pháp hỗ trợ như làm mỏng móng. Chọn hướng nào tuỳ số móng bị, mức độ lan về phía gốc, loại nấm, tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng. Thuốc uống có thể tương tác với thuốc khác và cần lưu ý chức năng gan, nên bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm trước hoặc trong khi dùng.
Điều quan trọng với người bệnh là kiên nhẫn và đúng hẹn tái khám. Kết quả được đánh giá qua phần móng mới mọc sạch từ gốc, mất nhiều tháng. Bỏ dở giữa chừng vì "chưa thấy gì" là lý do hay gặp khiến nấm quay lại.
Phòng nấm móng và phòng lây trong gia đình
Những thói quen dưới đây giúp giảm nguy cơ mắc nấm móng và giảm lây cho người trong nhà:
- Lau khô kỹ bàn chân, đặc biệt kẽ ngón, sau khi tắm, rửa chân.
- Thay tất mỗi ngày, thay sớm hơn nếu ướt mồ hôi; ưu tiên tất thấm hút.
- Luân phiên giày, để giày khô hoàn toàn giữa các lần mang; giày ẩm mốc nên bỏ.
- Đi dép ở nơi công cộng ẩm ướt: nhà tắm chung, phòng thay đồ, khu vực quanh hồ bơi.
- Không dùng chung kềm cắt móng, khăn lau chân, tất, giày với người khác — kể cả trong gia đình.
- Cắt móng thẳng, không quá ngắn, không khoét sâu; giữ móng gọn để chất vụn không tích tụ.
- Nếu có nấm kẽ chân, đi khám và xử lý sớm.
- Người trong nhà có móng nghi nấm nên cùng đi khám, vì một người điều trị còn người kia không thì dễ tái lây.
Sàn nhà tắm nên được làm sạch thường xuyên và để khô; thảm chùi chân ở nhà tắm nên giặt và phơi khô thường xuyên.
Khi nào cần đi khám
Nấm móng hiếm khi là cấp cứu, nhưng nên đi khám khi:
- Móng dày, đổi màu, bở lan sang nhiều móng hoặc ngày càng nặng.
- Móng dày gây đau khi đi giày, khó cắt.
- Da quanh móng sưng, đỏ, đau, chảy mủ.
- Bạn mắc đái tháo đường, bệnh mạch máu chân, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch — nên khám sớm, không tự xử lý.
- Móng đổi màu kèm vệt đen hoặc nâu dọc móng, nhất là khi sắc tố lan ra da xung quanh.
- Đã tự điều trị một thời gian mà không đỡ, hoặc không chắc có phải nấm không.
Khi đi khám, nên để móng trần, không sơn, không cắt sát trước buổi khám, và kể với bác sĩ những gì đã tự bôi, tự ngâm, vì có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
Đi khám ngay trong ngày khi vùng da quanh móng đỏ lan nhanh, có vệt đỏ chạy lên bàn chân hoặc cẳng chân, kèm sốt. Gọi 115 khi bàn chân đột ngột lạnh, tái tím, đau dữ dội.
Nấm móng ở người đái tháo đường và người cao tuổi
Với người đái tháo đường, nấm móng không chỉ là chuyện thẩm mỹ. Móng dày, sắc, bở có thể cọ, đâm vào da ngón bên cạnh; nấm kẽ chân gây nứt da tạo cửa cho vi khuẩn. Khi cảm giác ở bàn chân đã giảm, những vết thương nhỏ này có thể bị bỏ qua và trở thành nhiễm trùng, loét. Vì vậy người đái tháo đường nên báo bác sĩ mọi thay đổi ở móng chân và không tự cắt gọt móng dày.
Người cao tuổi hay gặp nấm móng chân vì móng mọc chậm, tuần hoàn chân kém, mang một đôi giày lâu năm. Móng dày khó cắt, người già lại khó cúi, mắt kém, nên móng dài ra, tì vào mũi giày gây đau, làm họ ngại đi lại. Gia đình có thể giúp bằng cách cắt móng sau khi tắm, chọn giày mũi cao rộng, và đưa đi khám khi móng dày gây đau hoặc da quanh móng đỏ.
Câu hỏi thường gặp
Nấm móng có lây qua tiếp xúc thông thường không?
Nấm móng lây chủ yếu qua tiếp xúc với nơi ẩm có nấm như sàn nhà tắm, giày, tất, dụng cụ cắt móng dùng chung. Bắt tay, ngồi cạnh nhau thường không phải đường lây đáng kể. Nguy cơ cao hơn khi da chân bị trầy, ẩm lâu.
Nấm móng có tự khỏi không?
Nấm móng hiếm khi tự khỏi, và thường tiến triển chậm theo thời gian. Không phải mọi trường hợp nhẹ đều bắt buộc điều trị; bác sĩ sẽ cân nhắc mức độ, triệu chứng và sức khoẻ chung để tư vấn có nên điều trị hay theo dõi.
Xét nghiệm nấm móng làm thế nào?
Bác sĩ thường cắt hoặc cạo một ít móng và chất vụn dưới móng để soi dưới kính hiển vi hoặc nuôi cấy. Không nên bôi thuốc trị nấm vài tuần trước khi lấy mẫu nếu bác sĩ dặn, vì có thể làm kết quả sai.
Đã khỏi nấm móng, làm sao để không bị lại?
Duy trì thói quen giữ chân khô, thay tất, luân phiên giày, đi dép nơi công cộng, xử lý sớm nấm kẽ chân. Cân nhắc thay hoặc xử lý giày cũ đã mang trong thời gian bị nấm theo tư vấn của bác sĩ.
Người lớn tuổi bị nấm móng chân có cần điều trị không?
Tuỳ trường hợp. Với người lớn tuổi, bác sĩ cân nhắc lợi ích và rủi ro của thuốc, nhất là khi đang dùng nhiều thuốc khác. Ngay cả khi không điều trị nấm, việc cắt móng dày an toàn và giữ chân sạch vẫn rất quan trọng.
Có nên sơn móng che nấm không?
Sơn che đi làm khó theo dõi và có thể giữ ẩm dưới móng. Khi đang điều trị hoặc chờ khám, tốt nhất để móng trần. Nếu cần sơn cho dịp đặc biệt, hãy hỏi bác sĩ điều trị.