Làm móng ở tiệm nhìn chung an toàn khi dụng cụ được làm sạch và khử khuẩn đúng cách giữa các khách, bồn ngâm chân được vệ sinh kỹ, và lớp da quanh móng được để yên. Rủi ro sức khoẻ thường đến từ những điểm ít ai để ý: kềm, dũa dùng lại không xử lý, bồn ngâm chân có cặn trong đường ống, việc cắt da biểu bì và khoét khoé móng, và dị ứng với một số hoá chất.
Bài viết không bàn chuyện làm đẹp, kiểu móng hay giá cả, cũng không nhắm vào cơ sở nào. Nó giúp bạn biết những điểm nên để ý, câu nên hỏi, những lúc nên hoãn làm móng, và dấu hiệu sau khi làm móng cần đi khám. Phần lớn tiệm làm cẩn thận; biết những điều này giúp bạn chọn và yêu cầu đúng.
Những rủi ro sức khoẻ có thật khi làm móng
Rủi ro hay gặp nhất là nhiễm trùng da quanh móng — viêm quanh móng — khi da biểu bì bị cắt sát hoặc bị đẩy mạnh, tạo vết xước để vi khuẩn xâm nhập. Nấm móng và nấm da có thể lây qua dụng cụ, bồn ngâm, khăn dùng chung không được xử lý. Mụn cóc, một bệnh da do virus, cũng có thể lan qua dụng cụ và vết xước.
Về lý thuyết, các bệnh lây qua máu có thể lây khi dụng cụ dính máu của người này được dùng ngay cho người khác mà không qua tiệt khuẩn. Đó là lý do việc xử lý dụng cụ kim loại giữa các khách không phải chuyện hình thức. Bồn ngâm chân có hệ thống bơm tuần hoàn, nếu không được vệ sinh đúng, có thể tích tụ cặn và vi khuẩn; ở nước ngoài đã từng ghi nhận những đợt nhiễm khuẩn da ở chân liên quan bồn ngâm chân không được làm sạch đúng quy trình. Những đợt như vậy không phổ biến, nhưng cho thấy vì sao vệ sinh bồn là việc nghiêm túc.
Ngoài nhiễm trùng, một số người bị dị ứng với hoá chất trong keo, gel, sơn: da quanh móng, đầu ngón ngứa, đỏ, bong, có khi lan ra mí mắt, mặt khi tay chạm vào. Mùi dung môi trong không gian kín, ít thông gió cũng có thể gây khó chịu cho khách và nhất là thợ làm cả ngày.
Dụng cụ: những điều nên để ý
Dụng cụ kim loại được xử lý giữa các khách. Kềm, cây đẩy da, kéo nên được làm sạch rồi khử khuẩn hoặc tiệt khuẩn theo hướng dẫn y tế hiện hành, sau đó cất trong túi hay hộp kín. Dụng cụ lấy ra từ túi kín trước mặt bạn là dấu hiệu tốt.
Dụng cụ xốp, giấy dùng một lần hoặc dùng riêng. Dũa giấy, miếng đánh bóng, đá mài xốp khó làm sạch triệt để; nên dùng mới cho mỗi khách, hoặc dùng bộ của riêng bạn.
Đầu máy mài được làm sạch. Các đầu mài cũng là dụng cụ tiếp xúc với móng và da, cần được xử lý giữa các khách.
Khăn sạch cho từng khách. Khăn lau tay chân nên là khăn sạch, không dùng lại giữa các khách.
Thợ rửa tay trước khi làm. Rửa tay hoặc sát khuẩn tay, và đeo găng khi cần — đặc biệt khi làm cho khách có vết xước.
Mang bộ dụng cụ riêng. Nếu bạn làm móng thường xuyên, có thể mang kềm, dũa, đá mài của riêng mình. Nhiều tiệm sẵn lòng dùng bộ của khách.
Bồn ngâm chân: vì sao cần đặc biệt chú ý
Bồn ngâm chân có vòi xoáy, bơm tuần hoàn rất dễ chịu nhưng cũng khó vệ sinh nhất trong tiệm. Nước, da chết, lông, cặn sản phẩm có thể đọng lại trong lưới lọc và đường ống, tạo điều kiện cho vi khuẩn bám. Nếu chỉ thay nước mà không làm sạch và khử khuẩn bồn, đường ống giữa các khách và cuối ngày, nguy cơ tồn tại vi khuẩn tăng lên.
Một số tiệm dùng bồn không có hệ thống tuần hoàn, hoặc dùng túi lót dùng một lần trong bồn — những cách này giúp giảm nguy cơ. Bạn có thể hỏi một cách lịch sự bồn được vệ sinh thế nào giữa các khách.
Đặc biệt, không cạo lông chân, tẩy lông chân trong vòng một hai ngày trước khi ngâm chân ở tiệm. Cạo tạo những vết xước li ti mà mắt thường không thấy, và đó là cửa vào cho vi khuẩn trong nước. Tương tự, nếu chân đang có vết xước, vết muỗi cắn gãi trầy, vết thương, hãy hoãn ngâm chân. Nếu vẫn muốn làm móng chân, có thể đề nghị không ngâm bồn mà chỉ lau rửa bằng khăn sạch, hoặc ngâm trong chậu có túi lót dùng một lần.
Da biểu bì và khoé móng: để yên là an toàn nhất
Lớp da biểu bì ở gốc móng là hàng rào tự nhiên ngăn vi khuẩn, nấm đi vào mầm móng. Cắt bỏ lớp da này có thể làm móng trông gọn hơn trong vài ngày, nhưng để lại một vết thương nhỏ hở và hàng rào bị phá. Nhiều hướng dẫn da liễu khuyên không cắt da biểu bì, chỉ đẩy nhẹ sau khi da mềm nếu muốn, và chỉ cắt những mẩu da xước thật sự đã bong.
Ở chân, việc khoét sâu vào khoé móng cho "sạch" là một nguyên nhân hay gặp của móng chân quặp: lần sau móng mọc ra đâm thẳng vào phần da đã phồng lên. Móng chân nên được cắt thẳng ngang, không khoét khoé.
Bạn hoàn toàn được quyền dặn trước với thợ: không cắt da, không khoét khoé, đẩy nhẹ thôi. Đây là yêu cầu bình thường về sức khoẻ, thợ có kinh nghiệm sẽ hiểu. Nếu trong lúc làm thấy đau, rát, chảy máu, hãy yêu cầu dừng lại.
Nếu có xước măng rô, thợ có thể cắt sát gốc phần da đã bong bằng kềm sạch, thay vì cắt cả viền da quanh móng. Sau khi làm, vùng da này nên được giữ sạch, khô và dưỡng ẩm; đỏ đau tăng dần trong vài ngày là lý do để đi khám.
Câu nên hỏi và điều nên quan sát khi đến tiệm
Bảng dưới gợi ý những điều bạn có thể hỏi hoặc tự quan sát. Mục đích là chọn và yêu cầu đúng, không phải để làm khó người làm nghề.
| Điều nên hỏi hoặc quan sát | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Dụng cụ kim loại có được lấy ra từ túi hay hộp kín không | Cho thấy dụng cụ đã được xử lý sau khách trước |
| Dũa, đá mài có phải loại mới hay của riêng mình không | Dụng cụ xốp khó làm sạch triệt để |
| Bồn ngâm chân được vệ sinh thế nào giữa các khách | Bồn có đường ống là nơi dễ đọng cặn và vi khuẩn |
| Có thể không cắt da biểu bì, không khoét khoé không | Giữ hàng rào bảo vệ móng, phòng chín mé, móng quặp |
| Không gian có thông thoáng không | Giảm hít phải hơi dung môi |
| Thợ có rửa tay, sát khuẩn tay trước khi làm không | Giảm lây từ khách trước |
Quy định về vệ sinh cơ sở làm đẹp do cơ quan có thẩm quyền ban hành và có thể thay đổi; nếu thấy dấu hiệu mất an toàn rõ ràng, bạn có quyền từ chối dịch vụ và chọn nơi khác.
Ai nên cẩn trọng hơn, và khi nào nên hoãn làm móng
Với những người dưới đây, hãy cân nhắc kỹ, hỏi bác sĩ nếu cần, và nói rõ tình trạng của mình với thợ:
- Người mắc đái tháo đường, nhất là khi có tê bì bàn chân hoặc tuần hoàn kém — nên hỏi bác sĩ trước khi làm móng chân; móng chân dày nên được nhân viên y tế xử lý.
- Người suy giảm miễn dịch, đang hoá trị, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
- Người đang dùng thuốc chống đông — dễ chảy máu khi bị cắt phạm.
- Người đang có nấm móng, viêm quanh móng, móng quặp sưng đỏ, mụn cóc ở tay chân — nên hoãn và đi khám trước; làm móng lúc này vừa có thể làm nặng thêm vừa có nguy cơ lây.
- Người có vết thương, vết xước, vừa cạo lông chân.
- Người từng bị dị ứng với keo, gel, sơn móng.
Hoãn làm móng không có nghĩa là bỏ chăm sóc: trong lúc đó vẫn cắt móng gọn bằng dụng cụ riêng ở nhà, giữ da sạch và khô, và đi khám để xử lý vấn đề đang có trước.
Phụ nữ mang thai có thể hỏi bác sĩ sản khoa về việc làm móng, chọn nơi thông thoáng và nói rõ với thợ để tránh tư thế ngồi lâu khó chịu.
Sau khi làm móng: chăm sóc tại nhà
Vài ngày sau khi làm móng là lúc những vết xước nhỏ quanh móng, nếu có, đang lành. Rửa tay chân bằng nước sạch và xà phòng dịu, lau khô kỹ, dưỡng ẩm da quanh móng. Nếu làm móng chân, mang giày dép thoáng, không quá chật để khoé móng không bị ép.
Không cạy, bóc lớp sơn hay gel khi nó bắt đầu bong — bóc ra thường kéo theo lớp móng thật, làm móng mỏng, yếu. Khi muốn tháo, quay lại nơi làm hoặc làm theo hướng dẫn tháo đúng cách. Nếu làm móng thường xuyên, xen kẽ những khoảng nghỉ để móng và da quanh móng được "thở" và để bạn nhìn thấy móng thật, phát hiện sớm thay đổi như đổi màu, vệt sẫm, bong móng.
Ghi nhớ nơi đã làm và loại sản phẩm đã dùng, nhất là khi bạn có cơ địa dị ứng. Nếu sau đó có phản ứng da, thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn và giúp bạn tránh lặp lại.
Khi nào cần đi khám sau khi làm móng
Theo dõi tay chân trong vài ngày đến vài tuần sau khi làm móng. Đi khám khi:
- Da quanh móng sưng, đỏ, đau, có mủ — viêm quanh móng.
- Xuất hiện mụn mủ, nốt đỏ, vết loét ở cẳng chân, bàn chân sau khi ngâm chân, nhất là nếu nốt lâu lành hoặc lan thêm.
- Móng đổi màu, dày, bở, bong khỏi nền vài tuần sau khi làm móng.
- Da đầu ngón, quanh móng ngứa, đỏ, bong, nổi mụn nước — có thể dị ứng hoá chất; báo bác sĩ loại sản phẩm đã dùng.
- Khoé móng chân đau, sưng do bị khoét sâu.
- Móng đau, ê buốt, nóng rát kéo dài sau khi mài, làm gel.
Đi khám ngay trong ngày khi vùng đỏ lan nhanh, có vệt đỏ chạy lên bàn tay, cẳng tay hoặc bàn chân, cẳng chân, kèm sốt; người đái tháo đường có bất kỳ vết thương nào ở chân sau làm móng.
Gọi 115 khi có dấu hiệu dị ứng nặng như sưng môi, sưng mặt, khó thở sau khi tiếp xúc hoá chất; hoặc khi có dấu hiệu nhiễm trùng nặng toàn thân như sốt cao kèm lơ mơ, thở nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Làm móng có lây nấm móng không?
Có thể, nếu dụng cụ, bồn ngâm, khăn dùng chung không được làm sạch và khử khuẩn đúng giữa các khách. Dùng dũa, đá mài mới hoặc của riêng mình, và không làm móng khi đang nghi nấm, giúp giảm nguy cơ lây cho mình và cho người khác.
Có nên tự mang dụng cụ khi đi làm móng không?
Mang kềm, dũa, đá mài riêng là một cách đơn giản để giảm rủi ro, nhất là khi làm móng thường xuyên. Nhớ tự làm sạch, để khô bộ dụng cụ sau mỗi lần dùng và cất trong hộp kín.
Đẩy da biểu bì có hại không?
Đẩy nhẹ sau khi da mềm thường không gây hại. Đẩy mạnh, cạo, cắt da biểu bì làm hở hàng rào bảo vệ, tăng nguy cơ viêm quanh móng và có thể làm móng mọc gợn sóng.
Làm móng chân có ảnh hưởng gì với người tiểu đường không?
Người đái tháo đường có nguy cơ nhiễm trùng và vết thương lâu lành ở chân cao hơn. Nên hỏi bác sĩ trước, tránh ngâm chân nước nóng, không cắt da, không khoét khoé, và báo ngay khi có vết thương dù nhỏ.
Ngứa đỏ quanh móng sau khi làm gel là do đâu?
Có thể là dị ứng tiếp xúc với thành phần trong keo, gel hoặc sơn, nhất là khi sản phẩm dính lên da. Nên ngừng dùng loại đó, đi khám da liễu và ghi lại tên sản phẩm để bác sĩ đánh giá.
Thợ làm móng có nguy cơ gì về sức khoẻ không?
Thợ tiếp xúc hoá chất, bụi móng và tư thế cúi nhiều giờ mỗi ngày. Thông gió tốt, đeo khẩu trang và găng phù hợp, nghỉ giải lao, và khám sức khoẻ khi có triệu chứng hô hấp hay da là những điều nên làm.