Đốm trắng nhỏ trên móng tay — y khoa gọi chung là hiện tượng móng trắng — trong đa số trường hợp là dấu vết của một va chạm nhẹ ở gốc móng vài tuần trước: gõ tay vào bàn, kẹp tay, đẩy da biểu bì mạnh khi làm móng, thói quen cắn hay gõ móng. Đốm trắng kiểu này vô hại, không đau, và trôi dần ra đầu móng rồi được cắt đi.
Quan niệm "đốm trắng là thiếu canxi" rất phổ biến nhưng không có cơ sở vững. Chỉ một số kiểu trắng ở móng — cả móng trắng đục, nhiều vạch trắng ngang ở nhiều móng cùng lúc, vùng trắng bở bề mặt, nền móng nhợt — mới cần bác sĩ đánh giá. Bài viết giúp bạn phân biệt, theo dõi và biết lúc nên đi khám.
Vì sao móng lại có chỗ trắng
Tấm móng bình thường trong suốt, nhìn hồng vì thấy được mạch máu ở nền móng bên dưới. Ở mầm móng, tế bào sừng được tạo ra, mất nhân và ép chặt lại thành móng trong. Khi mầm móng bị tác động — một cú va nhỏ, một lực ép — một nhóm tế bào sừng hình thành không hoàn chỉnh, còn giữ lại cấu trúc khác thường. Những tế bào này tán xạ ánh sáng, nên ta thấy một chấm trắng đục trong tấm móng.
Vì chấm trắng nằm trong tấm móng, nó di chuyển cùng móng: xuất hiện gần gốc, trôi dần ra phía đầu móng theo tốc độ móng mọc, rồi bị cắt đi. Quá trình này mất nhiều tuần. Đó là lý do bạn thường không nhớ mình đã va chạm khi nào — cú va xảy ra từ trước khi đốm trắng hiện ra.
Một kiểu trắng khác hẳn là trắng do nền móng: móng vẫn trong, nhưng phần da bên dưới nhợt hoặc phù, khiến móng trông trắng. Kiểu này không trôi theo móng mọc, và đôi khi liên quan đến tình trạng toàn thân. Phân biệt hai kiểu này là một trong những việc bác sĩ làm khi khám.
Cũng có kiểu trắng chỉ nằm ở bề mặt: móng trắng đục, khô, ráp do sơn và thuốc tẩy sơn, hay vùng trắng bở do nấm ăn vào lớp nông của móng. Kiểu này khác đốm trắng nằm sâu trong móng ở chỗ bề mặt không còn bóng mịn, có khi cạo nhẹ ra bột.
Các kiểu trắng ở móng và mức độ cần quan tâm
Bảng dưới giúp bạn biết kiểu trắng nào thường vô hại, kiểu nào nên hỏi bác sĩ. Đây không phải công cụ tự chẩn đoán.
| Kiểu trắng | Thường gặp do | Mức độ cần quan tâm |
|---|---|---|
| Vài đốm trắng nhỏ rải rác ở một vài móng | Va chạm nhẹ ở gốc móng, làm móng | Thường vô hại, theo dõi |
| Một vạch trắng ngang ở một móng | Va chạm, kẹp tay | Thường vô hại nếu trôi ra theo móng |
| Vạch trắng ngang ở cùng vị trí trên nhiều móng | Một biến cố toàn thân vài tháng trước, ít gặp hơn là ngộ độc | Nên kể với bác sĩ |
| Vùng trắng bở, xốp trên bề mặt móng | Có thể do nấm ở lớp nông | Nên khám, có thể cần xét nghiệm |
| Cả móng trắng đục | Hiếm, có thể bẩm sinh hoặc liên quan bệnh khác | Nên khám |
| Phần lớn móng trắng nhợt, chỉ còn dải hồng ở đầu | Có thể gặp khi có tuổi, đôi khi liên quan bệnh toàn thân | Nên khám để đánh giá chung |
| Hai dải trắng ngang không trôi theo móng | Thay đổi ở nền móng, có thể liên quan tình trạng toàn thân | Nên khám |
Điểm mấu chốt để phân biệt sơ bộ: chỗ trắng có trôi ra theo móng mọc không. Trôi ra thường là dấu vết đã qua trong tấm móng; không trôi, ở nhiều móng, hoặc kèm triệu chứng khác thì nên đi khám.
Vì sao đốm trắng không phải dấu hiệu thiếu canxi
Móng không được tạo từ canxi như xương mà chủ yếu từ chất sừng. Hàm lượng canxi trong móng rất nhỏ và không quyết định độ trong hay màu của móng. Đốm trắng hình thành do cấu trúc tế bào sừng ở một điểm bị xáo trộn, không phải do móng "thiếu canxi" ở điểm đó.
Quan niệm này có lẽ bắt nguồn từ việc người ta liên tưởng màu trắng với canxi, sữa, phấn. Nó được lặp lại nhiều đến mức trở thành "hiển nhiên", và được dùng để bán sản phẩm bổ sung. Người ăn uống đủ bữa, không có bệnh gì đặc biệt, gần như không cần uống thêm gì chỉ vì vài đốm trắng trên móng.
Thiếu một số vi chất như kẽm hay đạm nặng có thể ảnh hưởng đến móng, nhưng khi đó thường có nhiều biểu hiện khác ở da, tóc, sức khoẻ chung, và hay gặp ở người bệnh nặng, suy dinh dưỡng. Nếu bạn lo về dinh dưỡng, hãy hỏi bác sĩ thay vì đoán qua móng. Uống bổ sung khi không thiếu không làm móng đẹp hơn, mà dùng kéo dài một số vi chất quá mức còn có thể gây hại.
Những nguyên nhân thường gặp của đốm trắng
Va chạm nhẹ ở gốc móng. Gõ ngón tay vào cạnh bàn, đóng ngăn kéo vào tay, bị bóng đập vào đầu ngón. Thường chỉ ở một hai ngón, nhất là ngón hay va chạm.
Làm móng. Đẩy da biểu bì mạnh, cắt da, mài bề mặt móng có thể tác động vào mầm móng; đốm trắng thường xuất hiện vài tuần sau.
Thói quen gõ móng, cắn móng, nghịch móng. Tác động nhỏ lặp lại nhiều lần mỗi ngày đủ để tạo nhiều đốm hoặc vạch trắng.
Đánh máy, chơi nhạc cụ, công việc dùng đầu ngón. Ngón tay chịu va chạm liên tục có thể có đốm trắng thường xuyên hơn.
Hoá chất, sơn móng, thuốc tẩy sơn. Có thể làm bề mặt móng trắng đục, khô; khác với đốm trắng nằm trong móng, kiểu này thường mờ khi nghỉ sơn.
Sau một đợt ốm sốt. Đôi khi xuất hiện vạch trắng hoặc rãnh ngang ở nhiều móng cùng lúc, trôi dần ra ngoài; thường không cần làm gì thêm nếu đã khoẻ.
Khi nào chỗ trắng ở móng cần bác sĩ xem
Chỗ trắng không trôi ra theo móng mọc. Theo dõi vài tuần mà vị trí so với gốc móng không đổi, gợi ý thay đổi nằm ở nền móng chứ không trong tấm móng.
Nhiều vạch trắng ngang ở cùng vị trí trên nhiều móng. Gợi ý một biến cố toàn thân; hiếm hơn là tiếp xúc chất độc. Hãy nhớ lại vài tháng trước có ốm nặng, dùng thuốc, tiếp xúc hoá chất không.
Vùng trắng bở, xốp, cạo ra bột. Có thể là nấm ở lớp nông của móng, hay gặp ở móng chân.
Phần lớn móng trắng nhợt. Nhất là khi kèm phù, mệt, khó thở, vàng da, nước tiểu thay đổi — nên khám tổng quát.
Chỗ trắng kèm móng biến dạng, bong, đau. Có thể có tổn thương khác cần khám, chẳng hạn bệnh da, nấm, hay tổn thương nền móng sau chấn thương.
Đốm trắng xuất hiện liên tục ở hầu hết các móng dù không va chạm. Ít gặp, nhưng nếu bạn đã giảm hết các thói quen tác động lên móng mà đốm vẫn ra đều ở mọi ngón, hãy kể với bác sĩ trong lần khám tới cùng các triệu chứng khác nếu có.
Theo dõi đốm trắng tại nhà
Với đốm trắng nhỏ, không đau, không kèm triệu chứng khác, bạn có thể tự theo dõi đơn giản:
- Chụp ảnh móng có đốm trắng, ghi ngày.
- Ước lượng khoảng cách từ đốm đến gốc móng.
- Chụp lại sau khoảng ba bốn tuần. Đốm đã trôi xa gốc hơn thì gần như chắc là dấu vết va chạm, cứ để móng mọc ra.
- Để ý xem đốm mới có liên tục xuất hiện không, và ở những ngón nào — manh mối về thói quen hay va chạm.
- Nếu có thói quen gõ, cắn móng hay làm móng thường xuyên, thử giảm và xem đốm có ít đi không.
- Nếu đốm không trôi, lan rộng, hoặc xuất hiện kiểu trắng khác trong bảng ở trên, đi khám.
Không cần cạo, mài đốm trắng đi; làm vậy chỉ làm mỏng móng. Đốm sẽ tự đi theo móng.
Nếu bạn làm nghề hay dùng đầu ngón tay — thu ngân, đánh máy, may, chơi đàn — đốm trắng thỉnh thoảng xuất hiện là chuyện bình thường. Giữ móng ngắn vừa và dưỡng ẩm giúp móng bớt chịu va chạm.
Đốm trắng trên móng tay của trẻ em
Trẻ em hay có đốm trắng trên móng hơn người lớn, vì trẻ hiếu động, va chạm nhiều, móng mỏng, và nhiều trẻ có thói quen cắn hay nghịch móng. Cha mẹ thấy đốm trắng thường lo con thiếu canxi rồi mua sữa, viên bổ sung. Với trẻ ăn uống bình thường, lớn đều, vui chơi khoẻ mạnh, đốm trắng trên móng gần như luôn là dấu vết va chạm vô hại.
Điều nên làm là cắt móng cho trẻ gọn gàng, nhẹ nhàng hướng trẻ bớt cắn móng mà không la mắng, và quan sát chung sức khoẻ của trẻ. Không cần so sánh móng của con với trẻ khác hay lo lắng về từng đốm.
Hãy đưa trẻ đi khám khi trẻ có biểu hiện khác đáng chú ý: xanh xao, mệt, biếng ăn kéo dài, chậm lên cân theo đánh giá của nhân viên y tế; móng trắng đục toàn bộ, bở, biến dạng; hoặc da quanh móng sưng đỏ. Việc bổ sung vi chất cho trẻ nên theo tư vấn của bác sĩ nhi. Tự cho trẻ uống nhiều loại bổ sung cùng lúc vì một vài đốm trắng trên móng có thể khiến trẻ nhận quá liều một số chất mà cha mẹ không hay biết.
Khi nào cần đi khám
Đặt lịch khám bác sĩ da liễu hoặc bác sĩ đa khoa khi:
- Chỗ trắng không trôi ra theo móng mọc sau vài tuần theo dõi.
- Vạch trắng ngang ở cùng vị trí trên nhiều móng mà bạn không nhớ có ốm nặng gần đây.
- Vùng trắng bở, xốp, lan rộng, nhất là ở móng chân.
- Phần lớn móng trắng nhợt, kèm mệt mỏi, phù, khó thở, vàng da.
- Móng trắng kèm biến dạng, bong khỏi nền, đau.
- Bạn nghi đã tiếp xúc hoá chất độc hại ở nơi làm việc và thấy móng thay đổi.
Khi đi khám, mang theo ảnh đã chụp để bác sĩ thấy chỗ trắng có di chuyển hay không — thông tin này rất có giá trị. Kể thêm về nghề nghiệp, thói quen làm móng, các đợt ốm và thuốc đã dùng trong vài tháng gần đây.
Đi khám ngay khi ngón tay sưng đỏ đau, có mủ hoặc sốt. Gọi 115 khi ngón tay đột ngột tái lạnh, tím, đau dữ dội, hoặc khi tê yếu đột ngột một bên tay chân kèm méo miệng, nói khó.
Câu hỏi thường gặp
Đốm trắng trên móng bao lâu thì hết?
Đốm trắng nằm trong tấm móng nên chỉ hết khi phần móng đó mọc ra tới đầu và được cắt đi. Với móng tay, thường mất vài tuần đến vài tháng tuỳ vị trí đốm. Không có cách nào làm đốm biến mất nhanh hơn.
Uống sữa nhiều có hết đốm trắng không?
Không. Đốm trắng thường do va chạm ở gốc móng, không phải thiếu canxi. Uống sữa có ích cho dinh dưỡng chung, nhưng không làm đốm trắng đã có biến mất và không ngăn được đốm mới nếu va chạm vẫn tiếp diễn.
Đốm trắng có lây không?
Đốm trắng do va chạm không lây. Riêng vùng trắng bở trên bề mặt móng có thể do nấm, và nấm thì có thể lây qua dụng cụ, giày dép dùng chung. Nếu nghi nấm, hãy đi khám và không dùng chung dụng cụ cắt móng.
Móng chân có đốm trắng thì sao?
Móng chân cũng có thể có đốm trắng do va chạm với giày. Tuy vậy, vùng trắng bở, xốp ở móng chân hay liên quan nấm hơn ở móng tay, nên nếu chỗ trắng lan rộng hoặc cạo ra bột, nên đi khám.
Có nên sơn móng che đốm trắng không?
Che tạm thời cho dịp cần thiết thì được, nhưng sơn và tẩy sơn thường xuyên có thể làm móng khô, trắng đục bề mặt. Khi đang theo dõi một thay đổi ở móng, để móng trần sẽ dễ quan sát hơn.
Đốm trắng có nghĩa là sắp gặp may không?
Đó là một câu nói dân gian vui, không có ý nghĩa gì về sức khoẻ hay vận may. Về mặt cơ thể, đốm trắng chỉ là dấu vết nhỏ trong tấm móng và sẽ được cắt đi khi móng mọc ra.