Móng tay giòn, dễ gãy, tách thành nhiều lớp mỏng ở đầu móng là tình trạng rất phổ biến, phần lớn do móng mất nước và bị "vắt kiệt" qua chu kỳ ướt – khô lặp lại: rửa bát, giặt tay, dùng chất tẩy rửa, nước rửa tay, thuốc tẩy sơn móng, thời tiết hanh khô. Tuổi tác cũng làm móng mỏng và giòn hơn.
Tin tốt là phần lớn trường hợp cải thiện khi thay đổi thói quen: đeo găng khi làm việc ướt, dưỡng ẩm, cắt và giũa đúng cách. Chỉ một số ít móng giòn liên quan đến bệnh da hay bệnh toàn thân, thường đi kèm dấu hiệu khác. Bài viết giải thích cơ chế, những việc giúp móng chắc hơn, những điều nên tránh và khi nào đi khám.
Vì sao móng trở nên giòn và tách lớp
Tấm móng gồm nhiều lớp chất sừng xếp chồng, giữa các lớp có một lượng nước và chất béo nhỏ giúp móng dẻo. Khi tay ngâm nước, móng hút nước và nở ra; khi khô, móng co lại. Chu kỳ nở – co lặp đi lặp lại nhiều lần mỗi ngày làm các lớp lỏng dần, đầu móng — phần già nhất, xa mầm móng nhất — bắt đầu tách ra như những tờ giấy mỏng.
Chất tẩy rửa, xà phòng mạnh, nước rửa tay chứa cồn, thuốc tẩy sơn móng hoà tan lớp chất béo tự nhiên của móng và da quanh móng. Móng mất chất béo trở nên khô cứng, dễ gãy khi va chạm. Không khí hanh khô mùa đông, ngồi lâu trong phòng máy lạnh cũng làm móng mất nước.
Theo tuổi, móng mọc chậm hơn và cấu trúc thay đổi, nhiều người thấy móng mỏng, sọc dọc rõ hơn và dễ gãy. Những yếu tố này cộng lại giải thích vì sao người nội trợ, người làm nghề tay ướt và người lớn tuổi hay than móng giòn.
Có hai kiểu tổn thương hay gặp: đầu móng tách thành lớp mỏng nằm ngang, và móng nứt dọc từ đầu móng vào trong. Kiểu thứ nhất gần như luôn liên quan chu kỳ ướt – khô; kiểu thứ hai hay gặp khi móng khô cứng theo tuổi. Một vết nứt dọc kéo dài từ tận gốc móng thì khác, nên được khám.
Những thói quen làm móng giòn hơn
Rửa bát, giặt tay không đeo găng. Nước nóng cộng chất tẩy rửa là tổ hợp làm móng và da tay khô nhanh nhất.
Rửa tay rất nhiều lần, dùng nước rửa tay khô chứa cồn. Cần thiết cho vệ sinh, nhưng nếu không dưỡng ẩm sau đó, móng và da bị khô dần.
Sơn và tẩy sơn liên tục. Dung dịch tẩy mạnh làm khô móng; sơn phủ dày, tháo móng giả, cạy lớp sơn gel bằng móng có thể bóc theo lớp móng.
Dùng móng làm dụng cụ. Cạy nắp lon, bóc nhãn, gỡ băng dính, cào vết bẩn — làm đầu móng nứt, tách.
Cắt móng khi móng khô cứng. Kềm cắt ép mạnh vào móng khô dễ làm nứt, tách lớp; giũa qua lại như cưa cũng vậy.
Cắn móng, gặm móng. Vừa làm móng xơ, vừa làm hỏng da quanh móng, tăng nguy cơ viêm.
Tháo móng giả, móng gel bằng cách cạy. Lớp móng thật bị bóc theo, để lại móng mỏng, sần, yếu trong nhiều tuần cho tới khi móng mới mọc ra.
Ngâm tay lâu trong nước nóng. Nước càng nóng, chất béo trên móng và da càng bị rửa trôi nhanh. Nước ấm vừa phải đủ để rửa sạch mà ít làm khô hơn.
Giữ móng chắc hơn: thói quen hằng ngày
Các bước dưới đây là chăm sóc thông thường; kiên trì vài tháng — đủ thời gian để móng mới mọc ra — mới thấy rõ kết quả.
- Đeo găng khi làm việc ướt: rửa bát, giặt, lau dọn. Găng cao su có lót vải bên trong, hoặc mang găng vải mỏng bên trong găng cao su, để tay không bí mồ hôi.
- Lau khô tay kỹ sau khi rửa, cả quanh móng.
- Dưỡng ẩm ngay sau khi rửa tay bằng kem dưỡng ẩm thông thường, xoa cả lên mặt móng và gốc móng; buổi tối có thể bôi lớp dày hơn.
- Giữ móng ngắn vừa: móng dài dễ vướng, gãy hơn.
- Cắt móng sau khi tắm khi móng mềm; dùng kềm sắc.
- Giũa một chiều từ mép ngoài vào giữa, không giũa qua lại như cưa; giũa nhẹ các mép sắc để không vướng.
- Nghỉ sơn móng một thời gian nếu móng đang giòn; nếu tẩy sơn, chọn loại dịu hơn và tẩy ít lần.
- Không dùng móng làm dụng cụ; để sẵn kéo, dao rọc giấy, đồ khui.
Nước rửa tay chứa cồn vẫn cần thiết khi không có nước sạch; dưỡng ẩm sau đó giúp cân bằng. Để một tuýp kem dưỡng nhỏ ở bồn rửa, trong túi xách hay ở chỗ làm giúp việc dưỡng ẩm thành thói quen thay vì việc hay quên.
Móng giòn có phải do thiếu chất không
Đây là câu hỏi hay gặp nhất, và câu trả lời ngắn là: ở đa số người, nguyên nhân chính là môi trường và thói quen, không phải thiếu chất. Người ăn uống bình thường, đủ bữa hiếm khi có móng giòn chỉ vì thiếu một vi chất. Tự uống thực phẩm chức năng "cho móng" thường không giải quyết được gốc rễ nếu tay vẫn ngâm nước mỗi ngày.
Một số tình trạng thiếu hụt thật sự, như thiếu sắt, có thể liên quan đến thay đổi ở móng, nhưng thường đi kèm dấu hiệu khác như mệt mỏi, da xanh, khó thở khi gắng sức, rụng tóc. Bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm hay không dựa trên toàn bộ biểu hiện.
Một lưu ý thực tế: một số viên bổ sung quảng cáo cho tóc và móng có thể làm sai lệch kết quả của vài xét nghiệm máu. Nếu đang dùng, hãy báo bác sĩ trước khi xét nghiệm. Ăn uống cân bằng, đủ đạm, rau quả là nền tảng tốt cho móng như cho cả cơ thể. Nếu đang ăn kiêng khắt khe, ăn chay thiếu đa dạng hoặc vừa sụt cân nhiều, hãy kể với bác sĩ, vì đó là thông tin có ích khi đánh giá móng và sức khoẻ chung.
Móng giòn ở người làm nghề tay ướt: điều chỉnh theo công việc
Với nhiều người, móng giòn gắn liền với công việc. Bảng dưới gợi ý điều chỉnh theo tình huống, có thể bàn với chủ cơ sở.
| Công việc | Điều chỉnh gợi ý |
|---|---|
| Rửa bát thuê, phụ bếp | Găng có lót, thay khi lọt nước; nghỉ ngắn để tay khô; dưỡng ẩm trong giờ nghỉ |
| Bán hàng tươi sống, hải sản | Găng phù hợp với nước lạnh, muối; rửa tay bằng nước sạch rồi lau khô sau ca |
| Giặt là, vệ sinh | Găng chống hoá chất theo hướng dẫn an toàn; không chạm trực tiếp chất tẩy |
| Cắt tóc, gội đầu | Găng khi dùng thuốc nhuộm, uốn; lau khô tay giữa các khách |
| Nhân viên y tế | Dưỡng ẩm sau ca theo quy định cơ sở; báo khi da tay tổn thương |
Nếu da tay quanh móng cũng đỏ, ngứa, nứt nẻ kéo dài, có thể đã có chàm tay do tiếp xúc — nên đi khám da liễu để được tư vấn.
Quy định về đồ bảo hộ ở nơi làm việc có thể khác nhau theo ngành; nếu chỗ làm có bộ phận an toàn lao động, hãy hỏi loại găng phù hợp với hoá chất bạn đang dùng thay vì tự chọn theo cảm tính.
Khi nào móng giòn không chỉ do thói quen
Móng giòn kèm đổi màu, dày lên, bở. Có thể là nấm móng — cần xét nghiệm trước khi điều trị, vì điều trị nấm kéo dài và không nên dùng khi chưa chắc.
Móng có rỗ li ti, bong khỏi nền, kèm mảng da bong vảy ở nơi khác. Có thể gợi ý vảy nến hoặc bệnh da khác.
Móng lõm hình thìa, kèm mệt, da xanh. Có thể liên quan thiếu sắt — bác sĩ quyết định có cần xét nghiệm.
Móng giòn kèm rụng tóc, sợ lạnh, da khô toàn thân, tăng cân. Có thể cần đánh giá chức năng tuyến giáp.
Móng giòn sau khi bắt đầu một thuốc mới. Báo bác sĩ kê đơn; không tự ngừng thuốc.
Chỉ một móng bị tách đôi theo chiều dọc kéo dài. Có thể do tổn thương mầm móng hoặc một khối nhỏ ở gốc móng — nên được khám.
Móng giòn ở nhiều ngón kèm khớp ngón tay sưng đau. Một số bệnh khớp và bệnh da có thể ảnh hưởng cả móng lẫn khớp; nên kể đầy đủ khi đi khám để bác sĩ nhìn bức tranh chung.
Móng giòn ở người cao tuổi
Từ tuổi trung niên, móng mọc chậm dần, tấm móng mỏng hơn ở một số người và dày hơn ở người khác, sọc dọc rõ hơn, và móng dễ khô. Đây là thay đổi theo tuổi, không phải bệnh. Tuy vậy, móng giòn ở người già dễ gãy sát vào thịt, tạo vết xước, và móng gãy sắc có thể cào rách da mỏng ở tuổi già.
Gia đình có thể giúp ông bà, cha mẹ bằng những việc nhỏ: cắt móng sau khi tắm khi móng mềm, giũa nhẹ mép sắc, bôi kem dưỡng ẩm lên móng và da tay mỗi tối, đeo găng cho người già khi họ vẫn thích tự rửa bát, giặt đồ. Với người tay run, mắt kém, việc cắt móng nên để người thân làm.
Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc, có nhiều bệnh nền, nên móng thay đổi kèm triệu chứng khác — mệt, xanh xao, rụng tóc, da khô toàn thân — là lý do nên kể với bác sĩ trong lần tái khám định kỳ.
Khi nào cần đi khám
Móng giòn đơn thuần không phải chuyện khẩn cấp. Nên đặt lịch khám bác sĩ da liễu hoặc đa khoa khi:
- Đã thay đổi thói quen, đeo găng, dưỡng ẩm vài tháng mà móng không cải thiện.
- Móng giòn kèm đổi màu, dày, bở, bong khỏi nền.
- Móng thay đổi kèm triệu chứng toàn thân: mệt, sụt cân, rụng tóc, da xanh, khó thở.
- Da quanh móng sưng đỏ, đau, chảy mủ.
- Một móng tách dọc kéo dài, hoặc có vệt đen dọc móng.
- Da tay nứt nẻ, chảy máu, ngứa kéo dài.
Khi đi khám, nên để móng trần, kể rõ công việc hằng ngày tay tiếp xúc với gì, các thuốc và viên bổ sung đang dùng, và đã thử những cách chăm sóc nào trong bao lâu. Những thông tin này thường giúp bác sĩ tìm ra nguyên nhân nhanh hơn một xét nghiệm.
Đi khám ngay trong ngày khi ngón tay sưng đỏ lan rộng, có vệt đỏ chạy lên cẳng tay hoặc kèm sốt. Gọi 115 khi bàn tay đột ngột lạnh, tái tím, đau dữ dội, hoặc khi tê yếu đột ngột một bên tay chân kèm méo miệng, nói khó.
Câu hỏi thường gặp
Uống canxi có làm móng chắc hơn không?
Móng được tạo chủ yếu từ chất sừng, không phải canxi như xương. Tự uống canxi thường không làm móng giòn chắc lên. Giữ móng khỏi chu kỳ ướt – khô và dưỡng ẩm đều đặn thường có ích hơn.
Sơn dưỡng móng có giúp móng bớt giòn không?
Một số lớp phủ có thể bảo vệ bề mặt và giảm tách lớp tạm thời. Nhưng nếu phải dùng thuốc tẩy để thay thường xuyên, lợi ích có thể mất đi. Dưỡng ẩm và đeo găng vẫn là nền tảng.
Ngâm móng trong dầu ăn có tốt không?
Thoa một chút dầu hoặc kem dưỡng lên móng có thể giúp giữ ẩm. Không cần ngâm lâu, và không nên dùng dầu đã qua chiên nấu. Nếu da quanh móng đang viêm, hỏi bác sĩ trước.
Bao lâu thì thấy móng cải thiện?
Móng mọc chậm, nên cần nhiều tuần đến vài tháng để phần móng mới chắc hơn mọc ra tới đầu ngón. Kiên trì thay đổi thói quen là yếu tố quyết định.
Móng chân có bị giòn như móng tay không?
Có thể, nhất là ở người lớn tuổi khi móng khô và mọc chậm. Tuy vậy móng chân giòn kèm dày lên, đổi màu, bở vụn hay liên quan nấm hơn, nên cần khám và có khi xét nghiệm mẫu móng để phân biệt trước khi chăm sóc.
Đeo găng lâu có làm tay bí, hỏng da không?
Găng không lót có thể làm tay đổ mồ hôi, da mềm nhũn. Dùng găng có lót vải, tháo ra khi xong việc, lau khô tay và dưỡng ẩm giúp tránh vấn đề này.