Móng chân quặp, hay móng mọc ngược, là khi mép móng — thường ở ngón chân cái — đâm vào phần da ở khoé móng, gây đau, sưng, đỏ; để lâu có thể nhiễm trùng, chảy mủ, mọc mô thịt dư đỏ tươi dễ chảy máu. Nguyên nhân hay gặp là cắt móng quá ngắn hoặc khoét sâu vào khoé, giày chật ép ngón, và hình dạng móng cong sẵn.
Phòng móng quặp phần lớn nằm ở cách cắt móng và chọn giày. Khi đã sưng đỏ, có mủ, hoặc ở người đái tháo đường, việc xử lý nên để nhân viên y tế làm — tự khoét móng ở nhà là nguyên nhân phổ biến khiến tình trạng nặng thêm. Bài viết hướng dẫn cách cắt móng đúng, việc làm được ở nhà và những dấu hiệu phải đi khám.
Vì sao móng lại quặp vào da
Bình thường, mép móng nằm trên da và trượt ra phía trước khi mọc. Khi mép móng bị cắt cụt quá sâu ở khoé, phần da hai bên không còn bị móng "che", nó phồng lên lấp chỗ trống. Đến khi móng mọc ra, mép móng sắc đâm thẳng vào phần da đã phồng đó. Đây là cơ chế hay gặp nhất, và giải thích vì sao thói quen "khoét khoé cho gọn" lại gây ra đúng chuyện người ta muốn tránh.
Giày chật, mũi hẹp, giày cao gót ép các ngón vào nhau, đẩy da hai bên ngón cái lên mép móng. Tất quá chật cũng vậy. Va đập — đá vào chân bàn, bị giẫm — có thể làm móng biến dạng, mọc lệch. Một số người có móng cong sẵn như hình ống, mép móng cuộn xuống, nên dễ bị dù cắt cẩn thận.
Mồ hôi chân nhiều làm da khoé móng mềm, dễ bị mép móng đâm vào. Thanh thiếu niên, nhất là các em hay vận động, mang giày thể thao cả ngày, là nhóm hay gặp. Người lớn tuổi có móng dày, khó cắt, thị lực kém cũng dễ cắt sai.
Nói cách khác, móng quặp thường là kết quả của nhiều yếu tố nhỏ cộng lại: một lần cắt khoé quá sâu, một đôi giày hơi chật, vài tuần chân ẩm mồ hôi. Bỏ được một hai yếu tố trong số đó đã giảm đáng kể khả năng bị lại.
Cắt móng chân đúng cách để phòng móng quặp
Thói quen cắt móng là yếu tố bạn kiểm soát được nhiều nhất. Các bước dưới đây áp dụng cho người lớn; cắt móng cho trẻ nhỏ có lưu ý riêng.
- Cắt sau khi tắm hoặc ngâm chân nước ấm vừa một lúc, khi móng mềm hơn; lau khô trước khi cắt.
- Dùng kềm cắt móng chân sạch, sắc, của riêng mình; kềm cùn làm móng bị xé, nứt.
- Cắt thẳng ngang, không cắt cong theo hình đầu ngón, không khoét vào hai khoé.
- Để móng dài ngang hoặc hơi nhô qua đầu ngón một chút; không cắt sát đến mức thấy da đầu ngón.
- Nếu góc móng sắc, giũa nhẹ cho bớt sắc thay vì cắt sâu vào khoé.
- Không dùng vật nhọn để móc, nạy dưới mép móng.
- Người khó cúi, mắt kém, móng dày nên nhờ người thân giúp hoặc nhờ nhân viên y tế chăm chân.
Một nguyên tắc dễ nhớ: móng chân nên có mép thẳng, góc vuông nhẹ, nhìn từ trên xuống giống chữ nhật hơn là hình bán nguyệt. Cắt định kỳ, khoảng vài tuần một lần tuỳ tốc độ móng mọc, để móng không quá dài tì vào mũi giày nhưng cũng không phải cắt sát mỗi lần.
Giày, tất và thói quen giúp phòng tái phát
Mũi giày đủ rộng và đủ cao. Các ngón cử động được, ngón cái không bị ép từ hai bên và từ trên xuống.
Đúng cỡ giày. Khoảng trống phía trước ngón dài nhất khoảng một đốt ngón tay cái khi đứng; giày quá rộng cũng làm chân trượt, ngón đập vào mũi giày.
Tất vừa vặn. Tất chật ép ngón như giày chật; tất có đường may thô ở mũi có thể cọ vào khoé móng.
Giữ chân khô. Thay tất khi ẩm, luân phiên giày; da khoé móng bớt mềm nhũn.
Giày bảo hộ khi làm việc có nguy cơ va đập. Va đập lặp lại làm móng biến dạng, dễ mọc lệch.
Không tự "nâng" móng bằng vật cứng. Nhét bông, giấy cứng hay vật lạ dưới mép móng mà không có hướng dẫn có thể gây trầy xước, nhiễm trùng.
Kiểm tra ngón cái mỗi tuần. Khi cắt móng, nhìn hai khoé: da có đỏ, phồng, đau khi ấn không. Phát hiện sớm lúc mới chớm thì xử lý đơn giản hơn nhiều.
Giữ cân nặng hợp lý. Người thừa cân có da quanh ngón dày hơn, chịu ép nhiều hơn khi đi giày; đây là một yếu tố góp phần ở một số người.
Khi mới chớm đau: những gì làm được ở nhà
Nếu khoé móng chỉ hơi đỏ, hơi đau khi ấn, chưa có mủ, chưa sưng nhiều, và bạn không mắc đái tháo đường hay bệnh mạch máu chân, có thể chăm sóc thông thường vài ngày và theo dõi. Ngâm chân trong nước ấm sạch một lúc rồi lau khô kỹ giúp da mềm và dễ chịu hơn. Giữ vùng đó sạch, khô.
Mang giày hở mũi hoặc giày mũi rộng trong thời gian này để ngón cái không bị ép. Tránh chạy nhảy, đá bóng, những việc làm ngón cái bị va đập. Không tự cắt khoét phần móng đang đâm vào da — việc này thường để lại mẩu móng nhọn sâu hơn, mọc tiếp vào da, và tạo vết thương mở.
Nếu sau vài ngày đau không giảm, đỏ lan rộng hơn, xuất hiện mủ hoặc mô thịt đỏ tươi dễ chảy máu ở khoé móng, hãy đi khám. Thuốc giảm đau, nếu cần, dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ; không tự bôi hay uống kháng sinh.
Cũng tránh những việc hay được truyền miệng như đắp lá giã, bôi dầu nóng, rượu thuốc lên khoé móng, hay nhờ người quen "khều" móng bằng kim. Những việc này có thể gây kích ứng, bỏng, đưa vi khuẩn vào vết thương. Với vùng da đang viêm, ít can thiệp và giữ sạch thường an toàn hơn nhiều so với cố làm gì đó.
Những gì nhân viên y tế có thể làm
Khi khám, bác sĩ đánh giá mức độ: chỉ viêm nhẹ, đã nhiễm trùng, hay có mô hạt. Tuỳ mức độ, có những cách xử lý khác nhau, từ hướng dẫn chăm sóc, kê đơn khi cần, đến các thủ thuật nhỏ có gây tê để lấy bỏ phần mép móng đâm vào da. Với người bị tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể bàn đến thủ thuật làm cho phần mép móng đó không mọc lại.
Đây đều là thủ thuật nên được làm ở cơ sở y tế, với dụng cụ vô khuẩn và người được đào tạo. Lấy móng quặp ở nơi không đủ điều kiện có thể để lại nhiễm trùng, mẩu móng sót, hoặc tổn thương mầm móng làm móng mọc lại biến dạng.
Sau thủ thuật, việc chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn — giữ sạch, thay băng, mang giày rộng — và thay đổi cách cắt móng là phần quyết định có tái phát hay không.
Đừng ngại hỏi người làm thủ thuật: vết thương cần bao lâu để lành, dấu hiệu nào là bình thường trong lúc lành, dấu hiệu nào phải quay lại ngay, và khi nào được đi giày kín, vận động trở lại. Ghi lại câu trả lời giúp bạn chăm sóc đúng trong những ngày đầu.
Móng quặp ở trẻ em và thanh thiếu niên
Ở tuổi thiếu niên, móng quặp khá hay gặp: các em lớn nhanh, bàn chân dài ra trong khi giày chưa kịp đổi, ra mồ hôi chân nhiều, mang giày thể thao cả ngày, chơi đá bóng, chạy nhảy. Nhiều em tự cắt móng chưa đúng, thường cắt cong hoặc cắt sát vì thấy gọn. Lại có em ngại kể vì nghĩ chuyện nhỏ, đến khi khoé móng sưng mủ mới nói.
Cha mẹ có thể giúp bằng cách kiểm tra cỡ giày định kỳ, vì bàn chân trẻ đang lớn có thể chật giày chỉ sau vài tháng; dạy con cắt móng chân thẳng ngang; nhắc thay tất, phơi giày. Khi con kêu đau ngón cái, hãy nhìn khoé móng và cho con mang dép hở mũi trong vài ngày.
Với trẻ nhỏ, móng chân rất mềm và đôi khi trông như "mọc vào da" nhưng chỉ là phần da mềm ôm móng. Nếu da không đỏ, không sưng, trẻ không quấy khóc khi chạm, thường chưa đáng lo. Khoé móng sưng đỏ, có mủ ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, nên được bác sĩ nhi xem sớm.
Những hiểu lầm hay gặp về móng quặp
"Cắt sâu vào khoé cho móng khỏi đâm." Đây chính là nguyên nhân hay gặp nhất. Khoé bị khoét sâu thì lần sau móng mọc ra lại đâm vào da sâu hơn, tạo vòng luẩn quẩn.
"Móng quặp là do thiếu chất." Móng quặp chủ yếu do cách cắt, giày dép và hình dạng móng; không có bằng chứng bổ sung chất làm hết móng quặp.
"Có mủ thì nặn ra là xong." Nặn mủ không lấy được phần móng đang đâm vào da, lại có thể đẩy vi khuẩn sâu hơn. Có mủ là lúc cần đi khám.
"Nhổ cả móng là hết bị." Nhổ cả móng không ngăn được móng mới mọc lại và quặp tiếp nếu nguyên nhân còn đó. Các thủ thuật thường chỉ xử lý phần mép móng gây chuyện, do bác sĩ quyết định.
"Ngâm nước muối đặc, nước giấm cho sát khuẩn." Nước ngâm quá đặc có thể làm khô, kích ứng da đang viêm. Ngâm nước ấm sạch rồi lau khô là đủ cho chăm sóc thông thường; nhiễm trùng thật sự cần được khám chứ không thể "ngâm cho khỏi".
Khi nào cần đi khám
Đi khám, không tự xử lý ở nhà, khi:
- Khoé móng sưng đỏ nhiều, đau nhói, có mủ, có mùi.
- Có mô thịt đỏ tươi mọc ở khoé móng, dễ chảy máu.
- Đỏ lan rộng ra ngón chân, mu bàn chân.
- Chăm sóc ở nhà vài ngày không đỡ, hoặc tái phát nhiều lần.
- Bạn mắc đái tháo đường, bệnh mạch máu chân, tê bì bàn chân, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch — nên khám sớm ngay cả khi chỉ hơi đỏ.
- Trẻ em bị móng quặp sưng đau, hoặc trẻ sơ sinh có khoé móng sưng đỏ.
Khi đi khám, hãy kể đã tự cắt, tự khoét hay bôi gì vào khoé móng, và mang theo đôi giày hay mang nhất. Thông tin này giúp người khám hiểu vì sao móng quặp và tư vấn cách phòng tái phát.
Khám ngay trong ngày khi có sốt, có vệt đỏ chạy dọc lên bàn chân, cẳng chân, hoặc vùng sưng đỏ lan nhanh. Gọi 115 khi bàn chân đột ngột lạnh, tái tím, đau dữ dội.
Câu hỏi thường gặp
Móng chân quặp có tự hết không?
Trường hợp rất nhẹ có thể đỡ khi móng mọc ra qua khỏi chỗ da và bạn đổi giày, đổi cách cắt móng. Nhưng nếu đã nhiễm trùng, có mủ, có mô thịt dư, thường cần nhân viên y tế xử lý.
Có nên ra tiệm làm móng để lấy khoé móng quặp không?
Không nên. Lấy móng quặp đúng cách là thủ thuật y tế cần dụng cụ vô khuẩn và đánh giá nhiễm trùng. Khoé móng bị khoét sâu ở tiệm có thể khiến móng quặp nặng hơn hoặc nhiễm trùng.
Cắt hình chữ V ở giữa móng có giúp móng bớt quặp không?
Đây là mẹo truyền miệng nhưng chưa có bằng chứng tốt, vì móng mọc từ gốc ra, không co lại từ hai bên vào giữa. Cắt thẳng ngang và chọn giày phù hợp vẫn là cách được khuyên.
Sau khi lấy móng quặp bao lâu thì đi giày bình thường?
Tuỳ thủ thuật và tình trạng vết thương, thường vài ngày đến vài tuần. Hãy theo hướng dẫn của người làm thủ thuật về thay băng, giày dép và thời điểm quay lại vận động.
Người già khó cắt móng chân thì làm sao?
Nhờ người thân cắt sau khi tắm, theo cách cắt thẳng ngang; với móng quá dày, người có đái tháo đường hoặc tuần hoàn kém, nên nhờ nhân viên y tế chăm chân. Đừng để người già tự cắt khi mắt kém, tay run.
Đá bóng nhiều có làm móng chân quặp không?
Va đập lặp lại và giày bó sát có thể góp phần làm móng biến dạng, mọc lệch, dễ quặp. Chọn giày đúng cỡ, cắt móng đúng cách và nghỉ khi ngón đau giúp giảm nguy cơ.